Εκδηλώσεις συλλόγων για τα «Ελευθέρια» των Ιωαννίνων

Φέτος με την ευκαιρία των 100 χρόνων από την απελευθέρωση των Ιωαννίνων πολλοί σύλλογοι έχουν προγραμματίσει διάφορες εκδηλώσεις για να γιορτάσουν το χαρμόσυνο αυτό γεγονός.
Εμείς δημοσιοποιούμε αυτές τις εκδηλώσεις ( και θα το κάνουμε και για όσες ακόμα μας κάνουν γνωστές μέσω ηλεκτρονικού μηνύματος οι υπεύθυνοι) ώστε να τις παρακολουθήσουν και να συμμετέχουν σ' αυτές όσο το δυνατόν περισσότεροι φίλοι της πόλης των γραμμάτων και των τεχνών.

Σύλλογος Ηπειρωτών Ηλιούπολης

Έκθεση φωτογραφίας στα παλαιά σφαγεία
Επιτυχία σημειώνει η έκθεση φωτογραφίας του πρώτου ΄Ελληνα Φωτοειδησειογράφου Π. Πουλίδη
(γεννήθηκε στα Τσερίτσανα ) για τα 100 χρόνια απ΄την απελευθέρωση των Ιωαννίνων. Η έκθεση λειτουργεί στα παλιά σφαγεία και διοργανώθηκε απ' τον Ρ/Φ Σταθμό Ιωαννίνων σε συνεργασία  με το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Ιωαννιτών. Στα εγκαίνεια της έκθεσης μίλησε η Προισταμένη του Σταθμού κ. Χατζηπαυλή και ο Τσεριτσανιώτης Φιλόλογος Στ.  Βακάλης. Η έκθεση θα παραμείνει ανοιχτή μέχρι 28/2/13. Ας σημειωθεί ότι ο Τσεριτσανιώτης Π. Πουλίδης ήταν εθελοντής στον πόλεμο του 1912-13. Κατά τη διάρκεια της έκθεσης γίνονται προβολές ταινιών υψηλού εκπαιδευτικού περιεχομένου για τα σχολεία της Ηπείρου. Για τον Π. Πουλίδη ο ενδιαφερόμενος μπορεί να βρει στοιχεία στο: Β.ΒΑΚΑΛΗ: Π. ΠΟΥΛΙΔΗΣ, "Πρωινός Λόγος", 6/12/12.-  

Πολιτιστικός σύλλογος Αλίμου Αττικής

Την Πέμπτη 21 Φεβρουαρίου στις 20.00 στα "Εκπαιδευτήρια Μαλλιάρα" οδός Ερεχθείου 2 , Καλαμάκι

θα συγκεντρωθούμε να γιορτάσουμε την απελευθέρωση των Ιωαννίνων

από τον βάρβαρο Τούρκικο ζυγό με ομιλίες, χορούς, μεζέδες και κρασάκι.

Είναι τα πρώτα 100χρονα από την απελευθέρωση τους....... συμπίπτει δε να είναι εφέτος και ίδια ημέρα.

Τα Γιάννενα και η Ήπειρος διατήρησαν την πίστη τους και την Ελληνικότητά τους, ύστερα από 500 χρόνια τουρκικής σκλαβιάς...

Θα φέρουμε στις μνήμες μας, πρόσωπα και γεγονότα συγκλονιστικά, που δυστυχώς δεν γνωρίζoυμε.

Είστε όλοι λίαν ευπρόσδεκτοι με συγγενείς και φίλους σας, από τον "Χορευτικό & Πολιτιστικό Σύλλογό" μας.


  ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΗΠΕΙΡΩΤΩΝ ΓΛΥΦΑΔΑΣ «Η ΠΙΝΔΟΣ»

Ο Σύλλογος Ηπειρωτών Γλυφάδας «Η ΠΙΝΔΟΣ» σας προσκαλεί στην εκδήλωση που διοργανώνει για την συμπλήρωση εκατό ετών από την απελευθέρωση των Ιωαννίνων, την Κυριακή 24 Φεβρουαρίου 2013 και ώρα 19:00 στο Κινηματοθέατρο «ΜΕΛΙΝΑ ΜΕΡΚΟΥΡΗ» (Ανατολικής Ρωμυλίας 127-Άνω Γλυφάδα). Προσκεκλημένος για να αναπτύξει το θέμα ο Καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου κ. Δονάτος Παπαγιάννης. Η εκδήλωση πλαισιώνεται από τα χορευτικά τμήματα του Συλλόγου μας και την συμμετοχή χορευτικού τμήματος της Ένωσης Κρητών Γλυφάδας «Η ΚΡΗΤΗ» προς τιμήν της συμβολής των Κρητών αγωνιστών για την απελευθέρωση της Ηπείρου και των Ιωαννίνων από τον τουρκικό ζυγό. Είσοδος ελεύθερη.

Ο Δήμος Σουλίου, ανακοινώνει ότι με τη συμπλήρωση των 100 χρόνων από την απελευθέρωση της πόλης της Παραμυθιάς και ολόκληρης της περιοχής στις 23 Φεβρουαρίου 1913, σε συνεργασία με τη Δημοτική Κοινότητα Παραμυθιάς, τον Φιλοπρόοδο Όμιλο Παραμυθιάς, τον Εμπορικό Σύλλογο Παραμυθιάς, το Γυμνάσιο Παραμυθιάς, συλλόγους και φορείς της πόλης, θα πραγματοποιήσει σειρά επετειακών εκδηλώσεων ιστορικής μνήμης, με κορύφωση την 23/02/2013.

Το αναλυτικό πρόγραμμα των εκδηλώσεων, με χρονολογική σειρά έχει ως εξής:

Φωτογραφικό Λεύκωμα από το ίδρυμα «Ακτία Νικόπολις»

Ένα καλαίσθητο λεύκωμα με σπάνιο φωτογραφικό υλικό εξέδωσε το ίδρυμα «Ακτία Νικόπολις» το 2002 με την ευκαιρία του εορτασμού των 90 χρόνων από την απελευθέρωση της Ηπείρου.
Στο λεύκωμα αυτό που έχει τίτλο:
Α' Βαλκανικός Πόλεμος (1912 - 1913)
«Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ»
το φωτογραφικό υλικό παρουσιάζεται με γεωγραφική σειρά που σε μεγάλο βαθμό είναι και χρονολογική, όπως μας ενημερώνει στην εισαγωγή ο πρόεδρος του ιδρύματος κ. Νίκος Δ. Καράμπελας.
Ξεκινά από την Πρέβεζα όπου αποβιβάστηκε μεγάλο μέρος -κυρίως εθελοντών- του ελληνικού στρατού και συνεχίζει βόρεια, ακολουθώντας τον ποταμό Λούρο στη Φιλιππιάδα, το αρχηγείο στο χάνι Εμίν Αγά, το Παρατηρητήριο, την Κανέτα, το Μπιζάνι, τα Γιάννενα, τη Θεσπρωτία, τη Βόρειο Ήπειρο και τελειώνει με τον εορτασμό του Πάσχα στα Γιάννενα (στις 14/4/1913) και τη μεταφορά του Βεχήπ Μπέη στον Πειραιά.
Επίσης στο λεύκωμα υπάρχει και ένα ιστορικό κείμενο που έγραψε ο φιλόλογος κ. Κώστας Βλάχος με τίτλο:
«ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΕΩΣ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ».

Ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος στο Μπιζάνι.

8η Φεβρουαρίου 1913. 
Περί την δεκάτην πρωινήν ώραν ο κ. Πρωθυπουργός συνοδευόμενος υπό του κ. Νίδερ, αφίκετο εις Φιλιππιάδαν εκ Πρεβέζης και μετ' ολίγον, μετά του Διαδόχου, των πριγκήπων και του Επιτελείου ανεχώρησε δι' αυτοκινήτου εις το Εμίν Αγά προς επίσκεψιν του στρατοπέδου [...] και των χειρουργείων [...].
Μετά πρόχειρον γεύμα παρατεθέν υπαυθρίως επί κιβωτίων, ενώ λεπτή βροχή έπιπτεν, επροχώρησαν προς λόφον τινά όπως ίδωσι το Μπιζάνι. [...]

ΠΡΕΒΕΖΑ. «Ο ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ ΑΦΙΧΘΕΙΣ ΕΙΣ ΠΡΕΒΕΖΑΝ».

ΣΥΝΟΜΙΛΕΙ ΜΕ ΤΟΝ ΑΡΧΙΣΤΡΑΤΗΓΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ.

[ΠΗΓΗ: ΙΔΡΥΜΑ ΑΚΤΙΑ ΝΙΚΟΠΟΛΙΣ]

ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ. Ο ΔΙΟΙΚΗΤΗΣ ΤΗΣ ΒΑΡΕΙΑΣ ΠΥΡΟΒΟΛΑΡΧΙΑΣ 105 ΧΙΛ.

ΛΟΧΑΓΟΣ ΤΟΥ ΠΥΡΟΒΟΛΙΚΟΥ ΚΙΜΩΝ ΔΙΓΕΝΗΣ.

[ΠΗΓΗ: ΙΔΡΥΜΑ ΑΚΤΙΑ ΝΙΚΟΠΟΛΙΣ]

ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ. ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΟΥ ΑΡΧΙΣΤΡΑΤΗΓΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ (κέντρο)

ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΑΡΧΗ Λ. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟ (δεύτερο από αριστερά)

[ΠΗΓΗ: ΙΔΡΥΜΑ ΑΚΤΙΑ ΝΙΚΟΠΟΛΙΣ]

Να τιμηθούν οι ήρωες εθελοντές της Απελευθέρωσης των Ιωαννίνων!

[Γράφει ο Ανδρέας Κατσούρης, Καθηγητής Φιλολογίας Παν/μίου Ιωαννίνων.]

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα: «Πρωινός Λόγος»

Πηγή:   ROMIANEWS

 

Συμπληρώνονται εκατό χρόνια από τότε που σύσσωμος και ενωμένος ο Ελληνισμός, με τόλμη, αυτοθυσία και αυτοπεποίθηση, που χαρακτηρίζουν όλες τις μεγάλες εξορμήσεις και επιτυχίες του Έθνους ανά τους αιώνες, προσπάθησε και πέτυχε την απευλευθέρωση σε μεγάλο βαθμό των αλύτρωτων εδαφών, μεταξύ των οποίων περιλαμβανόταν η Ήπειρος και τα Ιωάννινα.

Οι Έλληνες Κύπριοι, που το μόνο που γνώρισαν ήταν ο ένας κατακτητής μετά τον άλλο, και που το όνειρό τους ήταν πάντοτε η ένωση με την μητέρα Ελλάδα, αυθόρμητα και παρά την αντίθεση των κατακτητών, έσπευδαν να συμμετάσχουν σε αυτούς τους αγώνες, ελπίζοντας ότι θα έρθει και η δική τους μέρα της απελευθέρωσης.

Ως εθελοντές δεν υπάρχει επανάσταση που δεν πήραν μέρος. Στις επαναστάσεις της Ηπείρου και της Θεσσαλίας του 1854 και του 1878, στις κρητικές επαναστάσεις του 1866-1869, του 1878, του 1896-7, στον ατυχή ελληνο-τουρκικό πόλεμο του 1897, στους Βαλκανικούς πολέμους του 1912-13, καθώς και στον πρώτο και τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο.

Στον ελληνο-τουρκικό πόλεμο του 1897 έσπευσαν ως εθελοντές 1.000 ελληνοκύπριοι που πολέμησαν στο τμήμα του Κωνσταντίνου Σμολένση, το μόνο νικηφόρο τμήμα. Στη μάχη του Γριμπόβου, στην Ήπειρο, το 1897, σκοτώθηκε ο Αλέκος Χαρ. Φραγκούδης, σπουδαστής στη Σχολή Υπαξιωματικών, και τραυματίστηκε ο εθελοντής Παναγιώτης Ζαρμπούδης.

Όταν ξέσπασαν οι Βαλκανικοί πόλεμοι, η Κύπρος βρισκόταν υπό Αγγλική κατοχή. Το νησί είχε παραχωρηθεί απο την Οθωμανική αυτοκρατορία στη Μεγάλη Βρεττανία με ενοίκιο το 1878. Και η θέση της Βρεττανικής διοίκησης του νησιού ήταν ουδετερότητα, πράγμα που σήμαινε ότι δεν μπορούσε να συσταθεί στην Κύπρο επίσημα οποιοδήποτε σώμα. Έτσι οι Έλληνες Κύπριοι έσπευσαν συλλογικά ως εθελοντές.

Μεταξύ των πρώτων που βρέθηκαν και αγωνίστηκαν στην Ήπειρο ήσαν όλοι εκείνοι που είχαν ενταχθεί στο σώμα των Ελλήνων Γαριβαλδινών και των Ερυθροχιτώνων, υπό την ηγεσία του , από την Αμμόχωστο, «ανθυπολοχαγού» των Γαριβαλδινών, και βετεράνουΚώστα Λοΐζου (Λοϊζίδη) Βραχίμη μακεδονομάχου.

Οι ελληνοκύπριοι εθελοντές των Βαλκανικών πολέμων, νέοι ηλικίας 16-22 ετών, υπολογίζονται γύρω στις 2.000. Από τους πρώτους που ανταποκρίθηκαν στο προσκλητήριο του Έθνους ήταν το μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου, πρώην βουλευτής, και δήμαρχος Λεμεσού, Χριστόδουλος Σώζος, ο οποίος μαζί με τον Ευάγγελο Χατζηιωάννου, βουλευτή Λάρνακος-Αμμοχώστου, βετεράνο εθελοντή στην Κρητική επανάσταση του 1897, και τον κρητικό Μητροπολίτη Κιτίου Μελέτιο Μεταξάκη (μετέπειτα Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως και Αλεξανδρείας), έφτασαν στο Ηπειρωτικό μέτωπο, και όπως είναι γνωστό, ο πρώτος σκοτώθηκε στις 6 Δεκεμβρίου του 1912 στο ύψωμα του Προφήτη Ηλία, ενώ ο Χατζηιωάννου τραυματίστηκε σοβαρά.

Μεταξύ των πρώτων εθελοντών ήταν επίσης ο αρχιμανδρίτης Μακάριος Μυριανθεύς, μετέπειτα Μητροπολίτης Κυρηνείας και Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Μακάριος Β', που υπηρέτησε ως στρατιωτικός ιερέας στο Σύνταγμα Κρητών, καθώς και ο υπαξιωματικός του ιππικού και μετέπειτα στρατηγός Ιωάννης Τσαγγαρίδης.

Οι Κύπριοι φοιτητές του Πανεπιστημίου Αθηνών, περίπου τριάντα, κατατάγηκαν επίσης σύσσωμοι τον Οκτώβρη του 1912 και μαζί με τους Κρήτες φοιτητές, σε ειδικό φοιτητικό λόχο ενταγμένο στο Ανεξάρτητο Τάγμα Κρητών, έφτασαν στην Ήπειρο τον Οκτώβρη του 1912 και πολέμησαν για την απελευθέρωση των Ιωαννίνων και της Ηπείρου.

Μετά τον θάνατο του Σώζου 200 Κύπριοι εθελοντές έσπευσαν στην Ήπειρο και τη Μακεδονία για να εκδικηθούν τον θάνατό του μέσα σε πρωτόγνωρες λαϊκές εκδηλώσεις.

Δεν είναι όμως μόνο αυτοί που έσπευσαν στα μέτωπα για να πολεμήσουν. Σύσσωμος ο Ελληνισμός της Κύπρου, στις πόλεις και τα χωριά, ζούσε έντονα τα γεγονότα, παρακολουθώντας σε χάρτες που είχαν αναρτηθεί στα καφενεία την εξέλιξη των επιχειρήσεων, συνεισφέροντας ό,τι μπορούσε ο καθένας στους αυθόρμητους εράνους υπέρ του Έθνους, και πανηγυρίζοντας με δοξολογίες και παρελάσεις κάθε νίκη του ελληνικού στρατού. Πιο πολύ από όλα είχαν πανηγυρίσει την απελευθέρωση των Ιωαννίνων, ως εάν επρόκειτο για δική τους απελευθέρωση!

Ημερολόγιο ενός εθελοντή

Για τις δυσκολίες και τις στερήσεις, αλλά και το φρόνημα που είχαν οι εθελοντές χαρακτηριστικό είναι το ημερολόγιο του πιο νεαρού, του 16χρονου εθελοντή Αντώνη Ιωσηφάκη:

«Αναχωρήσαμεν το απόγευμα εις την 1 [Ιανουαρίου 1913] διά Πράμαντα και αφού επεράσαμεν τον ποταμόν Άραχθον και βουνά δίσβατα και όλον δένδρα εφθάσαμεν εις τα Πράμαντα εις τας 9 το βράδυ. Και αφού το βράδυ εφάγαμεν ολίγην ποπότα αλλά τας άλλας ημέρας πάλην πεινασμένοι. Αναχωρήσαμεν διά την Πλάκα το πρωί εις τας 8 και εφθάσαμεν το απόγευμα εις τας 5. Την επομένην αναχωρήσαμεν διά Καλέντζι και αφού επεράσαμεν τον ποταμόν Άραχθον και το βουνό της Πλάκας 2.550 μέτρα το οποίον είναι όρθιον και εις το οποίον εκάμαμεν εις αυτό διά να το ανεβούμεν 8 ώρας εφθάσαμεν εις τας 5 το απόγευμα. Το βράδυ μας ήλθεν η γλυκεία και ωραία μας γαλέττα και καταπραήναμεν ολίγον την πείνα μας.

Την επομένην αναχωρήσαμεν διά το χωρίον Κορίνθιανην [Κορίτσιανη] αφού εκάμαμεν δύο ώρας πορίαν. Εκεί εκαθήσαμεν μέχρι εις τας 6 Ιαννουαρίου κάποτε χορτασμένοι και κάποτε νιστηκοί. Τα Χρηστούγεννα τας τρεις ημέρας [μας έδωσαν] 1/4 κουραμάνα και 30 δρά[μια] κρέας βραστό, την Πρωτοχρονιά πεινασμένοι δύο ημέρες, τα Θεοφάνια το ίδιον. Αναχωρήσαμεν πρην της επιθέσεως 1 ημέραν και επήγαμεν εις το Κορτότσιον [Αετορράχη] και την επομένην εκάμαμεν την επείθισιν [7η Ιανουαρίου 1913] και ημείς εκαταλάβαμεν το χωρίον Λουζέτσιον [Ελληνικό] αμαχητεί και κατέβημεν πλησίον της Γαστρίτσης 100 μέτρα απέχον αυτής το τάγμα το υδικόν μας και δύο λόχοι του Μηχανικού. Και μας είχων αντιλειφθούν οι Τούρκοι και έρειξαν 28 οβίδας από την Γαστρίτσαν και μας εφόνευσαν 5 στρατιώτας και 4 μουλάρια του Μηχανικού.

Εις τας 15 Φεβρουαρίου μας ανέλαβεν το 18 Σύνταγμα, το οποίον ευθύς μας ένδυσεν, μας έδοσεν άρβηλα όπου ήμεθα εντελώς ανηπόδητοι και εν γένει πάντα τα είχαμεν καλά. Εκάμναμεν δε τακτικώς προφυλακάς εις το Μοναστήριον Παναγίας Τζιόκας [Τσούκας] πλησίον εις το Κοντοβραχύ. [Δαφνούλα] Το βράδυ δε πρην της επηθέσεως επήγαμεν και επήραμεν οβίδας από το Αυγό, 8 ώρας δρόμον. Την επομένην άρχησεν το πηροβοληκόν μάχην και ημείς αναχωρήσαμεν και επήγαμεν εις το άκρον δεξιόν αντίκρυ της Γαστρύτσης και ήμεθα έτοιμοι να κάμομεν την επίθεσην εις το δεξιόν. Το πρωί εις τας 21, ώρα 4 ½ πρωί ένας λόχος του συντάγματός μας έκαμε επήθεσιν κατά μέρος της Γαστρίτσης, αλλά ευθύς οι Τούρκοι παρεδόθησαν και το πρωί εις τας 8 αναχωρήσαμεν διά Γαστρίτσαν διά να περιλάβομεν τους αιχμαλώτους.

Το λοιπόν εις τας 10 το πρωί ήρχησαν να παραδίδονται. Ερχόταν κατά τρετράδας και με μούτρα κατεβασμένα εβάδιζον προς το μέρος της παραδόσεως και σκεπάζοντες το πρώσοπον διά της μιας χείρος έριχνον διά της άλλης τα όπλα και τα φυσύγγια. Ήλθον πρώτον τα πολυβόλα και τα μεταγωγικά και μετά το πεζικόν το οποίον εβάδιζε κατά τετράδας και το οποίον ήτο αποθαμένον από την πείναν. Μετά ήλθεν το ιππικόν και όλοι οι αξιωματικοί οι κατοτέροι και εις το τέλος ήλθεν ο γενναίος και καλός στρατηγός Εσσάτ Πασσάς.

Αλλά ο συνταγματάρχης μας δεν εδέχθη να του παραδόση το ξήφος. Είπεν δε εις αυτόν ότη να το παραδώση εις το συνάδελφόν του διάδοχον Κωνσταντίνον. Διήρκησεν η παράδοσεις έως εις τας 7 το βράδυ. Επαραδώθησαν εις ημάς περί τας 10 χιλιάδας. Μετά αναχωρήσαμεν εις το τέλος της Γαστρίτσης και εστρατοπεδεύσαμεν και εκειμόμεθα πλέον με ησυχίαν και χαράν. Μετά 3 ημέρας αναχωρήσαμεν διά την Πρέβεζαν. Την ημέραν όπου αναχωρούσαμεν μας είχεν στείλη ο Διάδοχος συγχαρητίρια διά την μεγάλην υπομονήν και ανδρείαν όπου εδείξαμεν».

Δεσμοί αίματος

Δεσμοί αίματος ενώνουν, επομένως, την Ήπειρο με την Κύπρο. Ο Χριστόδουλος Σώζος τιμήθηκε από την πόλη των Ιωαννίνων. Ωστόσο, αποτελεί χρέος των αρχόντων αυτής της πόλης, αλλά και του λαού της Ηπείρου, να τιμήσουν με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 100 χρόνων από την απελευθέρωσή της, τους ήρωες εθελοντές και όχι μόνον, που έχυσαν το αίμα τους στα άγια χώματα της Ηπείρου.

Η πρώτη και αξιέπαινη πρωτοβουλία ήρθε από το Ελληνικό Εθνικό Τμήμα της Διεθνούς Ενώσεως Αστυνομικών και της Ενώσεως Αποστράτων της Ελληνικής Αστυνομίας, που σε ειδική εκδήλωση που έγινε την 25η Ιανουαρίου 2013, απένειμαν τιμητικές πλακέτες, για να τιμηθούν, μέσω των αντιστοίχων Συλλόγων Κυπρίων και Κρητών Ηπείρου, οι αθάνατοι ήρωες του Μπιζανίου που πιστοί στο κάλεσμα του Έθνους έχυσαν το αίμα τους για την απελευθέρωση των Ιωαννίνων και της Ηπείρου.

Έδωσαν τη ζωή τους.

Στις μάχες του Μπιζανίου εκτός από τον Χριστόδουλο Σώζο σκοτώθηκαν επίσης οι εθελοντές:

Γεωργιάδης Δημήτριος, από τη Λευκωσία. Ανήκε στο σώμα Κόρακα.

Ευσταθίου Μιχαήλ του Ευσταθίου από την Κερύνεια. Σκοτώθηκε στο Μπιζάνι.

Κοχαλίδης ή Κοραλίδης Γεώργιος του Αχιλλέως. Γαριβαλδινός, στο σώμα του Αλέξανδρου Ρώμα. Σκοτώθηκε στο Δρίσκο στις 27 Νοεμβρίου του 1912.

Μενέικος ή Μενοίκου Αναστάσιος, απο την Αμμόχωστο. Γαριβαλδινός, στο σώμα του Αλ. Ρώμα. Σκοτώθηκε στο Δρίσκο στις 27 Νοεμβρίου του 1912.

Μιτσιάλης Ματθαίος, από την Κερύνεια. Ανήκε στο ανεξάρτητο τάγμα Ηπίτη.

Οικονομίδης Χ. Βασίλειος, από την Αμμόχωστο. Γαριβαλδινός στο σώμα του Αλ. Ρώμα. Στις 24 Δεκεμβρίου 1912 εγκαταλείφθηκε τραυματίας στα χέρια των Τούρκων, κατά την άτακτη ελληνική υποχώρηση στο Γρεβενίτι της Ηπείρου και σκοτώθηκε.

Παπασταματίου Νικόλαος, από την Λευκωσία. Ανήκε στο σώμα Κόρακα.

Στιβαρός Μιχαήλ, από τον Πεδουλά, φοιτητής της Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Πήρε μέρος στις μάχες Πεστών και Αετορράχης και σκοτώθηκε στο Μπιζάνι στις 5 Δεκεμβρίου 1912. 

Χατζηαργυρού Δ. Πέτρος από την Πάφο, φοιτητής της Φυσικομαθηματικής Σχολής, στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Σκοτώθηκε στην Αετορράχη, στις 5 Δεκεμβρίου 1912. 

  

ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ ΣΩΖΟΣ
Δήμαρχος Λεμεσού
Έπεσε για την απελευθέρωση των Ιωαννίνων το 1912

Πηγή: http://photoioannina.blogspot.gr/2013/07/blog-post_5.html

«Ομογενείς και Φιλέλληνες Εθελοντές στους Απελευθερωτικούς Αγώνες 1912-13»

Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΥΕΡΓΕΤΩΝ
ΣΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΗΝ  
ΠΑΝΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΑΔΟΣ
ΚΑΙ ΤΗΝ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΗΣ  
ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΚΡΗΤΙΚΩΝ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ

ΣΥΝΔΙΟΡΓΑΝΩΝΟΥΝ ΣΥΜΠΟΣΙΟ

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΒΡΕΛΛΗ-ΜΠΙΖΑΝΙ

ΣΥΜΠΟΣΙΟ:

«Ομογενείς και Φιλέλληνες Εθελοντές
στους Απελευθερωτικούς Αγώνες 1912-13»

Τετάρτη 20 Φεβρουαρίου 2013

Μουσείο Eλληνικής Ιστορίας Παύλου Βρέλλη – Μπιζάνι

11.00 Κατάθεση Στεφάνων στο Ηρώον Μπιζανομάχων.

12.00 ΚΑΛΩΣΟΡΙΣΜΑ
Κωνσταντίνος Βρέλλης, Διευθυντής Μουσείου Ελληνικής Ιστορίας Παύλου Βρέλλη
Γιώργος Οικονόμου, Πρόεδρος Πανηπειρωτικής Συνομοσπονδίας Ελλάδος

ΕΙΣΑΓΩΓΗ
«Εθνοευεργεσία στους απελευθερωτικούς αγώνες και
Οικονομικός Πατριωτισμός σε περιόδους οικονομικής κρίσης »

Ανάστος Δημητρόπουλος, Πρόεδρος Εταιρείας Ελλήνων Ευεργετών,
Ιδρυτής ΑΧΕΠΑ – Περικλής

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ

Laurie Weitzenkorn, Counselor for Public and Educational Affairs - Διευθύντρια Δημοσίων και Μορφωτικών Υποθέσεων Πρεσβείας ΗΠΑ στήν Αθήνα
Silvana Vassilli, Μορφωτική Ακόλουθος Ιταλικής Πρεσβείας*
Φρίξος Πούρλης, Πρόεδρος Συνδέσμου Αποφοίτων Ζωσιμαίας Σχολής

13.00 ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ:
Σοφία Μιχαλοπούλου, Δημόσιες σχέσεις Εταιρείας Ελλήνων Ευεργετών

Α’ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ‘’Εθελοντές Φιλέλληνες και Απελευθερωτικοί Αγώνες 1912-1913’’

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ:«Ένας Αμερικανός στρατιώτης υπό την Ελληνική σημαία 1912 – 1913»
Τα απομνημονεύματα ενός Φιλέλληνα εθελοντή (Thomas Hutchison) από την πολιορκία του Μπιζανίου και την Ελλάδα των Βαλκανικών Πολέμων.

Κωνσταντίνος Χρήστου, Καθηγητής Ιστορίας Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

Παναγής Βαρβιτσιώτης, Ιστορικός, υποψ. Διδάκτωρ διεθνών, ευρωπαϊκών και στρατηγικών σπουδών, Πανεπιστήμιο Πειραιώς

«Το κίνημα των Γαριβαλδινών και οι απελευθερωτικοί αγώνες 1912-1913 »
Μιχάλης Μαρτσέκης, Πρόεδρος Ομοσπονδίας Αδελφοτήτων Κόνιτσας

13.30 Β’ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ‘’Εθελοντές Ομογενείς και Απελευθερωτικοί αγώνες’’
“ Ιερός Λόχος Αμερικανών»
Γεώργιος Βαγενάς, Πρόεδρος Συλλόγου Αποφοίτων Ζωσιμαίας Σχολής

‘’Απελευθέρωση Μπιζανίου και Ιωαννίνων ‘’
Γεώργιος Γκορέζης, Πρόεδρος Ενώσεων Αποστράτων Ελληνικού Στρατού - παράρτημα Ιωαννίνων

‘’Ιερός Λόχος Κρητών Φοιτητών ‘’
Μιχάλης Πατεράκης, Πρόεδρος Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Κρητικών Πολιτιστικών Σωματείων

‘’Ιερός λόχος Κυπρίων και Μικρασιατών‘’
Ξενοφών Μονίαρος, Ιστορικός
Βασίλης Τραφαλής ,υπ.Δρ Γεωπολιτικής Παν/μίου Αθηνών

ΚΑΤΑΛΗΚΤΗΡΙΑ ΟΜΙΛΙΑ : «Ελλάδα – το όραμα για Ελπίδα και Φως στο μέλλον»
Αγνή Βλαβιανού Αρβανίτη, Πρόεδρος και Ιδρύτρια της Διεθνούς Οργάνωσης Βιοπολιτικής
14.00 ΑΡΙΣΤΕΙΑ

‘’ΑΘΛΟΣ ΕΘΝΟΕΥΕΡΓΕΣΙΑΣ΄’

Μουσείο Ελληνικής Ιστορίας Παύλου Βρέλλη

‘’ΠΡΕΣΒΕΥΤΗΣ ΦΙΛΛΕΛΗΝΙΣΜΟΥ’’

ΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗΣ ΠΡΕΣΒΕΙΑΣ - ΤΟΜΑΣ ΧΑΝΤΣΙΣΟΝ

ΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΙΤΑΛΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ - ΓΑΡΙΒΑΛΔΙΝΟΙ

Γυμνάσιο Σταυρακίου: "Προσεγγίζοντας την ιστορία της Απελευθέρωσης των Ιωαννίνων"

Οι μαθητές και οι μαθήτριες του γυμνασίου Σταυρακίου συμμετέχουν στον φετινό εορτασμό
για τα 100ά Ελευθέρια της Πόλης των Ιωαννίνων 

με το εκπαιδευτικό - επιτραπέζιο παιχνίδι: 

«Στο δρόμο για την απελευθέρωση» - 

Προσεγγίζοντας την ιστορία της Απελευθέρωσης των Ιωαννίνων.

 Σχεδιασμός - Συντονισμός
Σταματούλα Λογοθέτη
Διευθύντρια Γυμνασίου Σταυρακίου
Γεωργία Τσίμαρη (ΠΕ02)
Άννα Παρίση (ΠΕ08)

Οι γυναίκες από τα Τσερίτσανα στον αγώνα για την απελευθέρωση

Η συμβολή των γυναικών των Τσεριτσάνων στην απελευθέρωση των Ιωαννίνων.

Το Βιβλίο "ΑΝΤΡΙΣΣΕΣ" του Β. Βακάλη παρουσιάζει τη δράση των Γυναικών των Τσεριτσάνων το 1912-13, ώστε να μεταφερθούν στα "Δυο Βουνά" της Ολύτσικας πυροβόλα και να χτυπηθούν απ' εκεί τουρκικές οχυρές θέσεις.

[Όσοι επιθυμούν μπορούν να το αναζητήσουν τηλεφωνώντας στο: 2651028413.]

«ΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΝΑΚΩΧΗΣ ΕΙΣ ΤΟ ΜΠΙΖΑΝΙ»

 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ: 5-2-1913

Πηγή: ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 
ΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΝΑΚΩΧΗΣ ΕΙΣ ΤΟ ΜΠΙΖΑΝΙ
«ΓΛΕΝΤΙΑ, ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ, ΦΩΤΙΕΣ»

Εἶναι γνωστὸν εἰς τοὺς ἀναγνώστας τῆς «Ἀκροπόλεως» ὅτι ὁ Διάδοχος ὁλίγας ἡμέρας μετὰ τὴν ἄφιξιν του εἰς τὴν Ἤπειρον ἔκαμεν εἰς τὸν Ἐσσάτ πασσᾶν προτάσεις περὶ παραδόσεως τῶν Ἰωαννίνων, ἐδημοσιεύσαμεν μάλιστα προχθές καὶ τὸ κείμενον τῆς ἀπαντήσεως τοῦ Τούρκου Ἀρχιστρατήγου.
Ἡ ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπεδόθησαν αἱ προτάσεις αὗται ὑπῆρξε διὰ τοὺς ἀντιπάλους στρατοὺς τοῦ κέντρου ἡμέρα ἀνακωχῆς, χαρᾶς καὶ διασκεδάσεως. Περισσότερα ἀφίνομεν νὰ σᾶς διηγηθῇ αὐτόπτης μάρτυς τοῦ γεγονότος καὶ συνεορταστὴς τῆς 24 ώρου ἀνακωχῆς, ὁ λοχίας τοῦ πεζικοῦ κ. Μανοῦσος Ὀρφανουδάκης.
Ὁ κ. Ὀρφανουδάκης, ἀνήκει εἰς τὸ 1ον ἀνεξάρτητον σύνταγμα τῶν Κρητῶν, τὸ ὁποῖον κατέχει θέσεις κειμένας ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ βουνοῦ τοῦ Μπιζανίου, ἐτραυματίσθη δὲ τὴν 23ην Ἰανουαρίου ἐκ θραύσματος ὀβίδος εἰς τὸ γόνυ.
-Ἐκείνη τὴν ἡμέρα, μᾶς εἶπε, τὰ πυροβολεῖα τῆς Καστρίτσης εἶχον συγκεντρώσῃ εὔστοχα πυρὰ ἐναντίον μας καὶ μᾶς κατέστρεψαν τὸ ἕν μετὰ τὸ ἄλλο ὅλα τὰ προχώματά μας.
Ἀλλὰ μολονότι καὶ εἰς ἄνδρας εἴχαμε πολλὰς ἀπωλείας διετηρήσαμεν τὰς θέσεις μας κ’ ἐμείναμε ἐκεῖ δὰ στὴ μύτη τῶν Τούρκων εἰς ἀπόστασιν 150 βημάτων ἀπὸ τὰ χαρακώματα τους.

ΤΟ ΕΓΓΡΑΦΟΝ ΤΟΥ ΔΙΑΔΟΧΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΣΣΑΤ - ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΕΩΣ ΤΟΥ

ΕΝΑ ΕΓΓΡΑΦΟΝ ΤΟΥ ΔΙΑΔΟΧΟΥ

-Ἱστορικώτερη ὅμως ἡμέρα ὑπῆρξεν, ἐξηκολούθησεν ὁ λοχίας Ὀρφανουδάκης, ἡ 17η νομίζω Ἰανουαρίου, ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπέστειλεν ὁ Διάδοχος τὰς προτάσεις του εἰς τὸν Ἐσσατ πασσᾶν….

Σπάνιες φωτογραφίες από την απελευθέρωση των Ιωαννίνων

Δείτε καταπληκτικές και πολύ σπάνιες φωτογραφίες από την απελευθέρωση των Ιωαννίνων στον «Οδηγό της Περιφέρειας Ηπείρου»

 Η ΠΑΡΑΔΟΣΙΣ ΚΑΙ ΕΙΣΟΔΟΣ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΕΙΣ ΤΑ ΙΩΑΝΝΙΝΑ, εκδ. Ν. Σκορδύλλης, Χανιά, Κρήτη (1913)

Σημείωση: 
Πάνω στον ενθουσιασμό του ο καλός κρητικός εκδότης δεν πολυπρόσεξε την προέλευση του θέματος της κάρτας του. Η εικόνα -εικ.1- προέρχεται από τον περίφημο πίνακα (λάδι σε μουσαμά 167,0 χ 290,0 εκ.) που φιλοτέχνησε ο μεγάλος έλληνας ζωγράφος Γεώργιος Ροϊλός (1867-1928) και έχει τίτλο Η Μάχη των Φαρσάλων. Το πρωτότυπο έργο βρίσκεται στην Πινακοθήκη Ευάγγελος Αβέρωφ στο Μέτσοβο. Παραλήπτης της καρτποστάλ ήταν ο «Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Σητείας και Ιέρα κ.κ. Αμβρόσιος».
[Αναστάσιος Παπασταύρος, Η απελευθέρωση των Ιωαννίνων, Πηγή: apeirotan © Δήμος Ιωαννιτών]

Η συμμετοχή των ναυτικών(!) στην πολιορκία των Ιωαννίνων

Ο ποταμός Λούρος χρησιμοποιήθηκε πολύ για τη μεταφορά πολεμικών εφοδίων μέχρι περίπου τη Φιλιππιάδα, που στη συνέχεια προωθούνταν με κάρα και φορτηγά αυτοκίνητα για το Εμίν Αγά και άλλους προορισμούς κοντά στο μέτωπο του αγώνα, συντομεύοντας έτσι το δρόμο που έπρεπε να διατρέξουν τα κάρα και τα υποζύγια από την Πρέβεζα μέχρι το μέτωπο.
Ιστιοφόρα καΐκια που τα ρυμουλκούσαν ατμοκίνητα σκάφη του ναυτικού σε μικρό χρονικό διάστημα ανάπλεαν τον ρουν του Λούρου και έφθαναν στη Φιλιππιάδα, όπου γινόταν η μεταφόρτωση από τα πλωτά στα επίγεια μεταφορικά μέσα.
Οι στρατιώτες και οι αξιωματικοί που φρόντιζαν τη μεταφόρτωση σε αναμνηστική φωτογραφία που έβγαλε κάποιος πολεμικός φωτογράφος.

Ένα ατμοκίνητο σκάφος του ναυτικού που ρυμουλκούσε τα φορτωμένα καΐκια στον Λούρο ποταμό. 

Τα φορτωμένα πλεούμενα ήταν επιταγμένα για να εκτελούν τις μεταφορές αυτές.

Πηγή: ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

Η απελευθέρωση των Ιωαννίνων
Η δράση της Ναυτικής Μοίρας Ιονίου Πελάγους κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους
 

Τον Φεβρουάριο του 1913, επικειμένης της τελικής μάχης για την εκπόρθηση των Ιωαννίνων, ο Αρχιστράτηγος Διάδοχος Κωνσταντίνος εζήτησε τον στενό αποκλεισμό των αλβανικών παραλίων, απ’ όπου ο τουρκικός στρατός εφοδιάζετο. 

Συγκροτήθηκε τότε η Μοίρα Ιονίου Πελάγους, που περιέλαβε το θωρηκτό «ΨΑΡΑ», τα αντιτορπιλλικά «ΑΕΤΟΣ», «ΑΣΠΙΣ», «ΛΟΓΧΗ» και το τορπιλλοβόλο «ΝΙΚΟΠΟΛΙΣ», πρώην τουρκικό «ΑΤΤΑΛΕΙΑ». Στη Μοίρα υπήχθη και η ομάδα των τεσσάρων ατμομυοδρομώνων, που υπήρχε στο Ιόνιο απ’ την αρχή του πολέμου και αργότερα προσκολλήθηκε μία ομάδα τεσσάρων επιτάκτων εξοπλισμένων, μεταξύ των οποίων τα υπερωκεάνια «ΑΘΗΝΑΙ» και «ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ». Ο Διοικητής της Μοίρας, Πλοίαρχος Ανδρέας Μιαούλης, επέβαινε στο «ΨΑΡΑ» και του είχε διατεθεί από το Υπουργείο Εξωτερικών διπλωματικός υπάλληλος, για ζητήματα που θα μπορούσαν να εμφανισθούν τόσο από την Αλβανία όσο και από την Αυστρία και την Ιταλία.
Διατάχθηκε αποκλεισμός από Αυλώνα μέχρι Πρέβεζα, ο οποίος αργότερα επεκτάθηκε μέχρι το Δυρράχιο. Η περιοχή χωρίστηκε σε τέσσερεις τομείς, Δυρράχιο – Αυλώνα, Αυλώνα – Βορ. Άκρα Κέρκυρας, στενό Κέρκυρας – Ηπείρου, και Νότια Άκρα Κέρκυρας – Πρέβεζα.

Οι απομακρυσμένοι τομείς ανετίθεντο σε πλοία που διέθεταν ασύρματο, κατά προτίμηση αντιτορπιλλικά και υπερωκεάνια, και οι δύο εσωτερικοί στους «Ποταμούς», τη «ΝΙΚΟΠΟΛΗ» και τα μικρότερα επίτακτα. Το «ΨΑΡΑ», κατόπιν διαταγής, έπλευσε εις Αυλώνα όπου ο Διοικητής συναντήθηκε με τους ιθύνοντες Αλβανούς, στους οποίους εγνωστοποίησε την αποστολή του. Από εκεί έπλευσε στο Δυρράχιο όπου συναντήθηκε με τον Έλληνα Μητροπολίτη. Την 18η Φεβρουαρίου διενεργήθηκε επιχείρηση παραπλανητικής απόβασης στους Αγίους Σαράντα για αντιπερισπασμό. Οι στρατιώτες που επέβαιναν σε φορτηγίδες καθώς και το αντιτορπιλλικό που έπλεε κοντά για προστασία εβλήθησαν απ’ την ξηρά και υπήρξαν τραυματίες μεταξύ των στρατιωτών. Εις αντίποινα διενεργήθηκε βομβαρδισμός κατά της πόλεως. Την 19η Φεβρουαρίου, ημέρα ενάρξεως των επιχειρήσεων του Στρατού κατά του «Φρουρίου των Ιωαννίνων» επαναλήφθηκε η επίδειξη απόβασης. Την 21η Φεβρουαρίου τα Ιωάννινα παραδόθηκαν στον διάδοχο Κων/νο.

ΠΗΓΗ: Περί Αλός http://perialos.blogspot.gr/2012/07/blog-post_09.html

ΕΠΙΛΕΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
1.Θεοφανίδης, Ι., Ιστορία του Ελληνικού Ναυτικού: 1909 –1913, Εν Αθήναις 1925.
2.Ιστορία του Ελληνικού Έθνους: Νεώτερος Ελληνισμός από 1881 ως 1913, τ. ΙΔ, Αθήνα 1977.
3.Μαμπούρης Ε., Το Ναυτικόν μας κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους 1912 – 1913, Εν Αθήναις 1939.
4. «Σκρίπ» (εφημερίδα), Ιστορία του Ναυτικού Πολέμου 1912 – 1913.
5.Ταγκαλάκης, Δ. Ν., Αναμνήσεις του Ναυτικού Αγώνος: Βαλκανικοί Πόλεμοι, Αιγαίον – Ιόνιον, Αθήνα 1995. 

Το μνημείο πεσόντων στη Δουρούτη

Εκτός από το βασικό και γνωστό μέτωπο του Μπιζανίου, σφοδρές μάχες δόθηκαν,

κατά τη διάρκεια της πολιορκίας των Ιωαννίνων,

και στα οχυρά της Δουρούτης, της Σαδοβίτσας και του Γαρδικίου.

Από το βιβλίο του κ. Χάρη Λεοντάρη:

« Η Σαδοβίτσα στην απελευθέρωση των Ιωαννίνων (1912-13)»

Ποιήματα...

1912 και 13

Το χίλια εννιακόσια δώδεκα
και το δεκατρία
οι Έλληνες πολέμησαν
τους Τούρκους με ανδρεία.

Ας ήτανε αυτοί πολλοί
κι εμείς ήμασταν λίγοι,
βοήθησε η Παναγιά
η μαύρη σκλαβιά να φύγει.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Τα Γιάννενα ελεύθερα

Πέτα πουλί μου γρήγορα
στους κάμπους στα βουνά μας,
να μάθουν πως τα Γιάννενα
έγιναν πια δικά μας!

Πες τους πως η ελευτεριά
μάς ήρθε με τη νίκη!
Έφυγ' η τούρκικη σκλαβιά
και του πολέμου η φρίκη.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Γιαννιωτοπούλες

Φορούν Γιαννιώτικες στολές
και οι Γιαννιωτοπούλες,
για ιδές τες πόσο μοιάζουνε
με τις Σουλιωτοπούλες!

Χορεύουν ηπειρώτικα
τραγούδια λεβεντιάς
και λένε σαν Σπαρτιάτισσες:
«ή ταν ή επί τας»!
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Ο Βελισσάριος

Ζήτω ο Βελισσάριος
ένδοξος στρατηγός,
στα ελεύθερα τα Γιάννενα
πρώτος εμπήκε αυτός.

Εκεί στο λόφο ύψωσε
σημαία δοξασμένη
κι οι Τούρκοι παραδόθηκαν
όλοι πια, ντροπιασμένοι.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Απελευθέρωση των Ιωαννίνων

Στις ηπειρώτικες κορφές
τις χιονοσκεπασμένες
έγιναν μάχες φοβερές,
μάχες τρισδοξασμένες.

Τα όμορφα τα Γιάννενα
τα Τουρκοπατημένα,
μια χαραυγή ξυπνήσανε
απελευθερωμένα.

Όταν ο Φεβρουάριος
είχε εικοσιμία
Γιαννιώτες και Γιαννιώτισσες
βγήκανε στην πλατεία.

Ο Κωνσταντίνος νικητής
έμπαινε μες στην πόλη,
«Ζήτω ο ελευθερωτής»
γύρω φωνάζαν όλοι. 

 

Τα ποιήματα είναι από το βιβλίο της νηπιαγωγού κας Αικατερίνης Λεων. Ντότη:

«για σας παιδιά...»

[παραμύθια και ποιήματα]

Οι φωτογραφίες είναι από το βιβλίο του κ. Χάρη Λεοντάρη:  

« Η Σαδοβίτσα στην απελευθέρωση των Ιωαννίνων (1912-13)»

Η Σαδοβίτσα στην απελευθέρωση των Ιωαννίνων

 Ένα εξαιρετικό βιβλίο που έγραψε ο κ. Χάρης Λεοντάρης και αναφέρεται στο χωριό του τα Μάρμαρα (Σαδοβίτσα) Ιωαννίνων και στους αγώνες των συγχωριανών του για την απελευθέρωση της περιοχής από τους Τούρκους, θα παρουσιάσουμε σε επόμενες αναρτήσεις μας. Περιέχει πολλές πληροφορίες για την εποχή εκείνη καθώς και πλούσιο φωτογραφικό υλικό  που είναι χρήσιμα για τη μελέτη της τοπικής μας ιστορίας.

...Με τη μονογραφία του κ. Χάρη Λεοντάρη, αναφορά στην ιστορία της ιδιαίτερης πατρίδας του,  "Η Σαδοβίτσα στην απελευθέρωση των Ιωαννίνων (1912-13)", έρχονται στην επιφάνεια αλήθειες ξεχασμένες, που μπορούν να μας βοηθήσουν να εξηγήσουμε το παρόν και να το προβάλουμε στο μέλλον...
Ο συγγραφέας, με την υπευθυνότητα που τον διακρίνει, ανασύρει μνήμες, ήθη και έθιμα, τοπωνύμια, δοξασίες και λεπτές συμπεριφορές των απλών ανθρώπων... το μεγαλείο του λαού μας...

[ΧΡΗΣΤΟΣ Β. ΜΑΣΣΑΛΑΣ]

Η συνεισφορά της πολεμικής μας αεροπορίας στην άλωση των οχυρών του Μπιζανίου

Η Ελληνική Αεροπορία στους Βαλκανικούς πολέμους.

Δείτε ένα σχετικό αφιέρωμα (βίντεο).

Η πολεμική μας αεροπορία συμπλήρωσε 100 χρόνια ζωής. Άρχισε την δράση της την περίοδο των Βαλκανικών πολέμων και είχε ενεργό συμμετοχή στην προσπάθεια του Ελληνικού στρατού να απελευθερώσει τα Γιάννενα. 

Κατά τα τέλη Νοεμβρίου 1912, το ελληνικό σμήνος των Maurice Farman μεταφέρθηκε δια θαλάσσης από τη Θεσσαλονίκη στο λιμάνι της Πρέβεζας με αποστολή την εκτέλεση αναγνωρίσεων στο ηπειρωτικό μέτωπο. Στον Πειραιά προστέθηκε στη δύναμη του σμήνους και ο Γάλλος λοχαγός-αεροπόρος Barres που ορίστηκε από το ελληνικό Υπουργείο Στρατιωτικών διοικητής του.

Λίγες μέρες μετά την εγκατάστασή του στην Πρέβεζα, στην περιοχή Νικόπολη, ο Καμπέρος ζήτησε μετάθεση για το πυροβολικό γιατί διαφώνησε με τον Barres για το χώρο εγκατάστασης της μικρής αεροπορικής βάσης, την οποία ο Καμπέρος ήθελε πιο κοντά στο μέτωπο, στη θέση Πέντε Πηγάδια μεταξύ Ιωαννίνων και Πρέβεζας, ώστε να έχουν περισσότερο χρόνο πάνω από τα τουρκικά οχυρά του Μπιζανίου και να κάνουν παρατηρήσεις βολής πυροβολικού. 

 

Μετά την αναχώρηση του Καμπέρου, βλέποντας ο Γάλλος αεροπόρος ότι τα καύσιμα μόλις επαρκούσαν για πτήση μερικών λεπτών πάνω από το μέτωπο, δημιούργησε ένα βοηθητικό αεροδρόμιο σε ένα χωράφι κοντά στο ελληνικό στρατηγείο στο Εμίν Αγά, όπου γινόταν ανεφοδιασμός των αεροπλάνων σε καύσιμα και χειροβομβίδες. Το «αεροδρόμιο» αυτό περιβαλλόταν από ψηλά υψώματα, είχε μπροστά του μια βαθιά χαράδρα και επηρεαζόταν λόγω υψομέτρου από τις καιρικές συνθήκες, προκαλώντας μεγάλες δυσκολίες στους Έλληνες πιλότους...

Κάτω από τις συνθήκες αυτές άρχισαν στις 5 Δεκεμβρίου 1912 οι πτήσεις των ελληνικών αεροπλάνων. Η πρώτη αποστολή πραγματοποιήθηκε από τον Μ. Μουτούση, ο οποίος απογειώθηκε από την Πρέβεζα, πέταξε πάνω από τα οχυρά του Μπιζανίου και τα Γιάννενα, ρίχνοντας αυτοσχέδιες βόμβες, και προσγειώθηκε στο διάδρομο του Εμίν Αγά.

Οι πτήσεις πάνω από το ηπειρωτικό μέτωπο συνεχίστηκαν χωρίς απώλειες ως τις 21 Φεβρουαρίου 1913 που καταλήφθηκαν τα Γιάννενα από τον ελληνικό στρατό. Κατά τις πτήσεις αυτές διακρίθηκε ο υπολοχαγός-αεροπόρος Μιχ. Μουτούσης που μαζί με τους συναδέλφους του, Ανθυπίλαρχο Χρ. Αδαμίδη και τον Ελληνορρώσο εθελοντή αεροπόρο Σακώφ, όχι μόνο αναγνώριζαν τις θέσεις και τις κινήσεις των Τούρκων και τους έριχναν χειροβομβίδες, αλλά πετώντας πάνω από τα Γιάννενα έριχναν εφημερίδες και δέματα με τρόφιμα στους Έλληνες κατοίκους της πολιορκημένης πόλης που είχαν αρχίσει να θερίζονται από την πείνα.

Μεγάλες υπηρεσίες προσέφερε η αεροπορία μας στην άλωση του Μπιζανίου και την απελευθέρωση των Ιωαννίνων. Όπως γνωρίζουμε το Μπιζάνι ήταν μια εξόχως αμυντική τοποθεσία που είχε οργανωθεί από Γερμανούς αξιωματικούς με ένα δαιδαλώδες σύνολο αλληλουποστηριζόμενων οχυρωματικών έργων που υποτίθεται πως το καθιστούσαν απόρθητο.

Οι τέσσερις αεροπόροι μας πέταξαν πάνω από τις τοποθεσίες αυτές και περιέγραψαν λεπτομερώς τις Τουρκικές θέσεις στους Έλληνες χαρτογράφους.

Την πρώτη πτήση πάνω από το Μπιζάνι πραγματοποίησε ο υπολοχαγός Μουτούσης, σε ύψος 600 μέτρων, όταν το ελάχιστο ύψος ασφάλειας πτήσεων ήταν 1900 μέτρα!

Στις πληροφορίες της αεροπορίας βασίστηκε σε μεγάλο μέρος ο σχεδιασμός επί χάρτου των οχυρωματικών θέσεων και των Τουρκικών οχυρών αλλά και της κατεύθυνσης που όφειλε να ακολουθήσει η Ελληνική επίθεση.

Οι Έλληνες ιπτάμενοι όμως παρείχαν και άλλες υπηρεσίες κατά την διάρκεια της πολιορκίας των Ιωαννίνων. Με πτήσεις τους πάνω από την πόλη των Ιωαννίνων έριχναν τρόφιμα και εφημερίδες στους Έλληνες κατοίκους πραγματοποιώντας έτσι τον πρώτο ανεφοδιασμό πόλης από αέρα.

Μετά την απελευθέρωση των Ιωαννίνων, ο ανθυπίλαρχος Χρήστος Αδαμίδης, διοικητής του λόχου αεροπόρων, πέταξε θριαμβευτικά πάνω από την απελευθερωμένη πόλη και προσγειώθηκε στην πλατεία του Διοικητηρίου, γνωρίζοντας την αποθέωση από τους κατοίκους!

Πηγή: http://www.veteranos.gr/2012/10/1908-1913.html

Αεροπορικές επιχειρήσεις στο Μπιζάνι (!)

ΟΙ ΑΕΡΟΠΟΡΟΙ ΜΑΣ ΥΠΕΡΑΝΩ ΤΟΥ ΜΠΙΖΑΝΙΟΥ
ΕΡΡΙΨΑΝ ΚΑΙ ΒΟΜΒΑΣ

 
ΦΙΛΙΠΠΙΑΣ, 23 Ἰανουαρίου. (Του ἀπεσταλμένου συντάκτου μας).

Οἱ ἀεροπόροι κ.κ. Ἀδαμίδης καὶ Νοταρᾶς, ἐξετέλεσαν περὶ τὴν μεσημβρίαν ἐπιτυχεστάτην πτῆσιν. Ἀνυψωθέντες ἐκ Νικοπόλεως, κατηυθύνθησαν εἰς τὰς Τουρκικᾶς θέσεις εἰς ὕψος 1700 μέτρων.

Ὁ πρῶτος κατευθυνθεὶς δεξιώτερον, ἀπήντησεν ἐκεῖθεν τοῦ Μπιζανίου Τουρκικὸν πεζικὸν, καθ’ οὕ ἔρριψεν ἕξ χειροβομβίδας. Ὁ κ. Νοταρᾶς, άκριβῶς ὕπερθεν τοῦ Μπιζανίου, ἔρριψε τέσσαρας, δύο εἰς σκηνὰς καὶ δύο εἰς τὰ προχώματα.

Σημειωτέον ὅτι αἱ σκηναὶ ὑπεδείχθεισαν ὑπὸ τοῦ στρατηγείου. Οἱ Τοῦρκοι, θορυβηθέντες, ἐπυροβόλουν διὰ πυρῶν ὀμαδόν. Τὸ ἡμέτερον στρατόπεδον παρηκολούθει μετὰ χαρᾶς τὴν ἐπιτυχῆ πτῆσιν τῶν ἀεροπόρων, οἵτινες μετὰ ταῦτα ἐπανῆλθον εἰς Νικόπολιν.
Β.ΚΑΤΩΠΟΔΗΣ

Εφημερίδα "ΠΑΤΡΙΣ",  24-1-1913

Πηγή: «ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ»
Φωτό:  http://www.authorstream.com/Presentation/dimitrako72-1436078-21/

Οι αναμνήσεις ενός εθελοντή Μπιζανομάχου

  «Οι απλοί άνθρωποι, αυτοί που τα ονόματά τους δεν μπαίνουν σε βιβλία ιστορίας,
είναι αυτοί που δημιουργούν την ιστορία.»
Νόαμ Τσόμσκι

Η ενδιαφέρουσα και πολύ συγκινητική ιστορία ενός απόδημου Ηπειρώτη ο οποίος μαζί με άλλους 225 Έλληνες συγκρότησαν τον «Ιερό Λόχο Φιλαδέλφειας» στην Αμερική και με δικά τους έξοδα ήρθαν στην Ελλάδα για να πολεμήσουν για την απελευθέρωση της Ηπείρου και της Μακεδονίας (!)

[Αναδημοσίευση από το ιστολόγιο: "e-giannina"]

Της Χαρίκλειας Τσιάνου*

Τα Γιάννινα γιορτάζουν σημαιοστολισμένα την απελευθέρωση από το ζυγό των Τούρκων κι εγώ γυρίζω στα περασμένα χρόνια και θυμάμαι πως από μικρό κοριτσάκι ανήμερα της 21 Φεβρουαρίου το σπίτι μας γιόρταζε και δεχόμαστε συγγενείς και φίλους του πατέρα μου, του εθελοντή εξ Αμερικής Μπιζανομάχου Κωνσταντίνου Τσιάνου, για να αναπολήσουν μαζί τις ιστορικές, τις αξέχαστες και αναλλοίωτες μέσα στο χρόνο ημέρες δόξης του Πολέμου και της Λευτεριάς.

Πάντα και τώρα την ημέρα αυτή φέρνω στη μνήμη μου τον πατέρα μου καθισμένο κοντά στο τζάκι της τραπεζαρίας να διηγείται ώρες ατελείωτες τον πόλεμο, τις διάφορες κακουχίες και τις ένδοξες, τις απερίγραπτες, τις γεμάτες συγκίνηση και χαρά ημέρες κατά την είσοδό τους στα Γιάννινα. Πως βρισκόταν στην Αμερική μετανάστης, πως είχε δημιουργήσει μία εξαιρετική κατάσταση εκεί και πως ο νους του γυρνούσε πάντα στην πατρίδα με νοσταλγία και αγάπη.

Ο πατέρας μου ήταν Ηπειρώτης, καταγόταν από το όμορφο χωριό Ρεπετίστη (πρώην Πογδόριανη Κουρέντων) κοντά στον Παρακάλαμο. Γεννήθηκε εκεί το 1889. Όταν κηρύχθηκε ο πόλεμος το 1912 βρισκόταν στην Αμερική. Τα εγκατέλειψε όλα και πρωτοστατώντας με άλλους Έλληνες έφτιαξαν τον Ιερό Λόχο Φιλαδέλφειας. Και ήρθε εθελοντής να πολεμήσει στο Μπιζάνι για την λευτεριά των Ιωαννίνων, της Ηπείρου και γενικότερα γι’ αυτή την ολοκλήρωση του Έθνους.
Και τώρα γυρνώντας με συγκίνηση στα περασμένα, θυμάμαι τον πατέρα μου να μας διηγείται τον πόλεμο του 1912-1913, όπως τον έζησε ο ίδιος:

 «Όταν κηρύχθηκε ο απελευθερωτικός πόλεμος στην Ήπειρο το 1912 κατά του ζυγού υπό των Τούρκων βρισκόμουν στη Φιλαδέλφεια Αμερικής. Στο άκουσμα του πολέμου στις 2 Οκτωβρίου 1912 η ψυχή μου γεμάτη πάντα από αγάπη και νοσταλγία για την Πατρίδα με έκανε να τρέξω πρώτος να ορκισθώ όταν ο αξιωματικός Ματσούκας σταλμένος από τον Ελευθέριο Βενιζέλο έφθασε εκεί στις 10 Οκτωβρίου όπου και πρωτοστατώντας φτιάξαμε τον Ιερό Λόχο Φιλαδέλφειας, για να τρέξουμε μόλις μας χρειαστεί η Πατρίδα.

Στις 14 Οκτωβρίου, μαζεμένοι με ελληνικές σημαίες και λάβαρα στην Ορθόδοξο Ελληνική Εκκλησία μας όρκισε στον Τίμιο Σταυρό, που είχε φέρει από την Ελλάδα μέσα σ’ ένα χωριάτικο τρουβά, για πίστη και θυσία στον Ιερό Αγώνα για την λευτεριά. Ο ενθουσιασμός τότε ήταν ένα παραλήρημα όλων των Ελλήνων, 225 παλικάρια όπου και αποτελέσαμε τον Ιερό Λόχο Φιλαδέλφειας. Κατά τα μεσάνυχτα της ίδιας μέρας ξεκινήσαμε με τις σημαίες και τα λάβαρα για το σταθμό του σιδηροδρόμου. Ο κόσμος που μας ξεπροβοδούσε σε όλη τη διαδρομή ευχόταν να γυρίσουμε νικητές και να μην φοβηθούμε του εχθρού τα βόλια. Έλληνες της Αμερικής βοήθησαν για τον αγώνα και τη νίκη.

Ο Σπυρίδων Μαρκατσέλης με 10.000 λίρες φόρτωσε το βαπόρι ΑΘΗΝΑΙ με πολεμοφόδια. Καταγόταν από την Ήπειρο από το χωριό Λίποβο Φιλιατών. Μεγάλη υπήρξε η συμβολή στον πόλεμο του 1912 των αδελφών Στεφάνου από την Ζοντίλα Ηπείρου, το σημερινό χωριό Ζωοδόχος (η μικρή Μαίρη Στεφάνου μας απήγγειλε ποίημα για την πατρίδα μας όταν όλοι μας αποχαιρετούσαν, ήταν η μετέπειτα Μαίρη Καρόλου).

Και με τον ίδιο πάντα ενθουσιασμό με τον σιδηρόδρομο φθάσαμε στη Νέα Υόρκη και επιβιβαστήκαμε στο βαπόρι «ΒΕΡΝΙΑ» της εταιρείας Κουν-Ερ-Λάι με πληρωμένα τα ναύλα όλων των στρατιωτών του Ιερού Λόχου Φιλαδέλφειας, τον οπλισμό, μια πυροβολαρχία, 4 κανόνια πεδινά και 4 ζώα, τον οπλισμό των στρατιωτών και επένδυση (στολές) από τους αδελφούς Στεφάνου.
Επί 14 ημέρες πλέαμε για την Ελλάδα πιάνοντας πολλά λιμάνια. Βρισκόμασταν στα μισά του δρόμου από Νεάπολη Ιταλίας προς την Ελλάδα όταν με μεγάλη μας χαρά μάθαμε ότι έπεσε η Θεσσαλονίκη στις 26 Οκτωβρίου 1912.

Στην Ελλάδα φθάσαμε στις 29 Οκτωβρίου. Ο ενθουσιασμός μας όλο και γιγαντώνονταν. Μέσα μας δεν βλέπαμε την ώρα να πατήσουμε το ελληνικό χώμα της πατρίδας μας. Σε όλα τα λιμάνια που πιάσαμε μας γινόταν υποδοχή και στη Νεάπολη μας δέχθηκαν με μουσικές.

Αρχές Νοεμβρίου 1912 φθάσαμε στον Πειραιά και από εκεί αφού μας άλλαξαν τον οπλισμό, με άλλο βαπόρι ήρθαμε και βγήκαμε στην Σαλαώρα Άρτης, 3 Νοεμβρίου και από εκεί με τα πόδια φτάσαμε και διανυκτερεύσαμε στο Παλαιό Φρούριο Άρτας και τα ξημερώματα 4 Νοεμβρίου περάσαμε τη γέφυρα της Άρτας όπου εκεί ένα μικρό φυλάκιο Τούρκων χωρίς μεγάλη αντίσταση παρεδόθη.

Από εκεί φτάσαμε στο Χάνι «Καρβασαρά» απέναντι από τη Φιλιππιάδα και το πρωί περπατώντας φτάσαμε 6 Νοεμβρίου στα Πέντε Πηγάδια όπου ο στρατός μας είχε καταλάβει στις 28 Οκτωβρίου 1912. Εκεί στα Πέντε Πηγάδια βρήκαμε το 1ο Ανεξάρτητο Σύνταγμα των Κρητών, όπου και ενσωματωθήκαμε με στρατηγό τον Κωνσταντίνο Σαπουντζάκη από την Κρήτη και Συνταγματάρχη τον Λάμπρο Συνανιώτη από την Τρίπολη και Λοχαγό τον Μάριο Πλατή από τον Πειραιά. Εκεί στην πρώτη γραμμή βρισκόταν ο Λιοικητής ορεινής Πυροβολαρχίας Ταβουλάρης και ο Συνταγματάρχης Δημήτριος Ιωάννου στο Σύνταγμα των Ευζώνων. Ο Ταβουλάρης δύο κανόνια είχε φορτωμένα στα μουλάρια και δύο έστηνε στο έδαφος. Ήταν γενναίος, ήταν ακαταμάχητος, έκανε μεγάλη θραύση.

Από τα Πέντε Πηγάδια με τον ίδιο πάντα ενθουσιασμό κατεβήκαμε στη Σκλίβανη και φθάσαμε στα Πεστά, 30 Νοεμβρίου 1912. Όταν φθάσαμε στα Πεστά, μας υποδέχθηκε ένας γέρος παππάς ονόματι Παπαγιώργης, με ένα ξύλο και ένα άσπρο πανί δεμένο για σημαία φωνάζοντας «Ζήτω ο Ελληνικός Στρατός». Στα Πεστά βρήκαμε μεγάλη αντίσταση. Ένας Τούρκος από την Αραπιά με το κανόνι του μας σκότωσε πολλά παιδιά, μας κατέστρεψε ένα πεδινό κανόνι σκοτώνοντας τους πυροβολητές, εκεί στον κάμπο του Τερόβου, έμειναν πολλά παλικάρια. Και αυτός ο γέρο- Παπαγιώργης μας έδειξε που ήταν η θέση του πυροβόλου του Αράπη και κατορθώσαμε με μεγάλη δυσκολία να πλησιάσουμε προς το μέρος του πυροβολείου, εγώ με δύο άλλους και να σκοτώσουμε τον Αράπη, που μας σκότωσε τόσα παιδιά.

Στις 3 Δεκεμβρίου καταλάβαμε τις Μάντρες. Μετά το σκοτωμό του Αράπη οι Τούρκοι τράπηκαν σε φυγή. Στη φυγή τους το Τάγμα του Ιωάννου με τους Ευζώνους έκαναν μεγάλη καταστροφή. Σαν πεταλούδες με τις φουστανέλες τους πετούσαν από κορυφή σε κορυφή και από εκεί με μικρή αντίσταση φθάσαμε στην Κανέτα μέσω ενός ρέματος, που μας κάλυπτε όπου το Τάγμα των Ευζώνων και το δικό μας το Ανεξάρτητο των Κρητών καταλάβαμε το ύψωμα Αετοράχης, 7 Ιανουαρίου 1912.
Εκεί στο ύψωμα Κανέτας Θεριακίσι είχαμε ανεβάσει δύο τοπομαχικά, τα οποία τα τοποθετήσαμε σε μαδέρια, που τα τραβούσαν 3 ζευγάρια βόδια και 60 στρατιώτες. Ήμουν επικεφαλής της επιχείρησης.

 Μόλις τοποθετήσαμε τα κανόνια έφτασε εκεί ο διάδοχος Κωνσταντίνος με το επιτελείο, 11 Ιανουαρίου 1913, όπου με λίγους στρατιώτες και με προσωπική μου εργασία φτιάξαμε ένα πρόχειρο μονοπάτι όπου ανέβηκε ο διάδοχος Κωνσταντίνος και με το τηλεσκόπιο αγνάντευε το Μπιζάνι, οπότε ο διάδοχος διέταξε να ενισχύσουμε το δεξιό μέρος περισσότερο. Το χιόνι και το κρύο ήταν φοβερό και οι στρατιώτες πάθαιναν κρυοπαγήματα και εγώ ο ίδιος. Επάνω στο δεξιό μέρος απέναντι από το Μπιζάνι είχε τοποθετηθεί η πρώτη γραμμή, όπου κάναμε εμείς προχώματα με τσουβάλια από άμμο.

Οι Τούρκοι στα χωράφια είχαν ρίξει συρματοπλέγματα αγκαθωτά σταυρωτά και τρεις σειρές συρματοπλέγματα αγκαθωτά σε δοκούς. Μας είχαν εφοδιάσει με ψαλίδια για το κόψιμο. Η επιχείρηση ήταν αφάνταστα δύσκολη. Όποιος στρατιώτης κατόρθωνε να φτάσει στη ζώνη αυτή δεν έβγαινε ζωντανός, διότι το μέρος ήταν ανοικτό και η ζώνη αυτή βαλλόταν από παντού. Η αντίσταση ήταν φοβερή, 18-19 Φεβρουαρίου 1913, και είχαμε μεγάλες απώλειες. Τα μεταγωγικά δεν μπορούσαν να φτάσουν εκεί, είχανε έλλειψη από τρόφιμα και νερό. Λειώναμε το χιόνι για να πιούμε.

Σε μία προσπάθεια να φτάσουμε στο Λουζέτσι (σημερινό Ελληνικό) για να πάρουμε νερό εγώ και 4 στρατιώτες όπου και πήραμε νερό, στο γυρισμό, λόγω του ότι έριχνε πυκνό χιόνι αδιάκοπα, χάσαμε το δρόμο και βρεθήκαμε σε απόσταση 10 μέτρων από τουρκικό φυλάκιο που είχε δύο σκοπούς. Με μία αφάνταστη από Θεού ψυχραιμία φώναξα: «Αλτ, καρτάς κελ απουρτά» που σημαίνει «Αλτ, έλα αδελφέ εδώ». Ερχόμενος ο ένας μας παρέδωσε το όπλο και φώναξε και τον άλλον να μας παραδώσει και εκείνος το τουφέκι. Παίρνοντας τα κλείστρα των τουφεκιών τους τα παρέδωσα και τους πήραμε μαζί μας. Η πείνα τους είχε εξαντλήσει. Ο ένας καταγόταν από το Μοναστήρι (Μπιτώλια) και λεγόταν Πέτρος και ο άλλος από το Μασκουράνι Τεπελενίου και λεγόταν Μεχμέτ-Γιασίν-Γιανιά, και τους παρέδωσα στον Συνταγματάρχη Συνανιώτη. Όταν τους παρουσίασα, ο συνταγματάρχης μου είπε: «Δεν σε σκότωσαν;» «Όχι δεν με σκότωσαν». Διέταξε να τους δώσουν να φάνε γιατί όσο στέκονταν από την πείνα.

Από την αρχή που κατετάγην στο Σύνταγμα των Κρητών ήμουν δίπλα στον Συνταγματάρχη Συνανιώτη. Ήταν άφοβος, ήταν παλικάρι. Καβάλα σε γρίβα φοράδα εμψύχωνε το στρατό πάνω κάτω. Επίσης ο συνταγματάρχης Ιωάννου στην πρώτη γραμμή εμψύχωνε τους Ευζώνους και έλεγε: «Άντε και γρήγορα στα Γιάννινα θε να μπούμε», έλεγε και ξανάλεγε, τους φάγαμε μπαίνουμε στα Γιάννινα. Ήταν λεβέντης, ήταν άφοβος. Και τώρα από το δεξιό μέρος από τις 18 Φεβρουαρίου 1913 ημέρα Δευτέρα, άρχισε η Μεγάλη Μάχη του Μπιζανίου. Ρίχναμε πυρά ακατάπαυστα και αυτοί θέλοντας να ενισχύσουν το δεξιό μέτωπο αδυνάτισαν το αριστερό όπου ο Βελισσάριος και οι άλλοι που βρισκόταν προς το μέρος της Ολύτσικας κατόρθωσε να προχωρήσει χωρίς πολύ μεγάλη αντίσταση και από τον Αη Νικόλα και Κοσμηρά έφθασε στο σημερινό Βελισσάριο.

Τα Γιάννινα έπεφταν 20 Φεβρουαρίου ημέρα Τετάρτη. Τότε αξιωματικοί του Εσάτ – πασά που ήταν o Αντιστράτηγος του Τουρκικού Στρατού Ηπείρου με τον επίσημο αντιπρόσωπο του Δεσπότη Ιωαννίνων Γερβασίου με αμάξι, με λευκή σημαία ήλθαν στα τρία Χάνια και έτσι σταμάτησε ο πόλεμος. Το Μπιζάνι, το απόρθητο Μπιζάνι, έπεσε 21 Φεβρουαρίου 1913 ημέρα Πέμπτη.
Οι στρατιώτες, οι Τούρκοι στα οχυρά του Μπιζανίου είχαν βάλει τα όπλα σε σχήμα πυραμίδας και τις μπούκες των κανονιών στραμμένες προς τα Γιάννινα. Κι έτσι στις 22 Φεβρουαρίου ημέρα Παρασκευή του 1913 τη Μεγάλη αυτή μέρα την αλησμόνητη στην ιστορία του Έθνους ο νικηφόρος Ελληνικός Στρατός, που είχε βάψει με αίμα το δύσκολο δρόμο της Λευτεριάς έμπαινε θριαμβευτής στα Γιάννινα.

Εμείς το ανεξάρτητο Σύνταγμα των Κρητών μπήκαμε από τον Αη Γιάννη από την Καλούτσιανη. Το ιππικό του Στρατηγού Σούτσου, οι Εύζωνοι, ο Βελισσάριος, που ακολουθούσαν μπήκανε από το σημερινό Βελισσάριο και συναντηθήκαμε μπροστά στο σημερινό στρατηγείο. Είχαν προσκληθεί ο διάδοχος Κωνσταντίνος με το Επιτελείο του, Πρίγκιπες, Στρατηγοί. Ο Γιαννιώτης αεροπόρος Αδαμίδης διέσχιζε τον ελεύθερο Ελληνικό πια αέρα των Ιωαννίνων.

Τα κόκκινα φέσια ήταν πεταγμένα κάτω, κοκκίνιζε ο τόπος. Οι καμπάνες ηχούσαν χαρμόσυνα, πυροβολισμοί έπεφταν, ο κόσμος που έβγαινε να μας υποδεχθεί, να μας αγκαλιάσει, να μας φιλήσει δειλά δειλά στην αρχή σαν να μην πίστευαν στο θαύμα της απελευθέρωσης, φώναζαν δειλά δειλά: Ζήτω-Ζήτω-Ζήτω. Οι σκηνές απερίγραπτου ενθουσιασμού Λαού και Στρατιωτών. Μας αγκάλιαζαν, μας φιλούσαν και δόξαζαν το Θεό. Ήταν κάτι που δεν μπορεί με λόγια να περιγράψει κανείς. Τα όσα κι αν γράφτηκαν, όσα κι αν λέχθηκαν και λίγα είναι και φτωχά. Μέρες δόξας και μέρες αθάνατες στην Ιστορία της Ηπείρου, της Ελλάδας κι ακόμη της Ευρώπης, διότι το Μπιζάνι θεωρείται το τρίτο οχυρό της Ευρώπης. Το οχυρό, το μεγάλο οχυρό, το απόρθητο οχυρό, που επί 5 μήνες πολεμούσαμε έπεσε, δίνοντας με την Μεγάλη αυτή Μάχη τη Νίκη στην Ελλάδα, τη Δόξα στους Μαχητές, τη Χαρά και την Αγαλλίαση στις Ψυχές των Σκλαβωμένων.

Στη Μεγάλη Δοξολογία στην οποία παρέστησε ο Μητροπολίτης Γερβάσιος κλαίγοντας από συγκίνηση πλέκει το εγκώμιο των Άξιων Μπιζανομάχων και έλεγε ότι θα πρέπει με ευγνωμοσύνη και θαυμασμό να αναφέρονται τα ονόματα των Γιγαντομάχων του Μπιζανίου ως πρότυπα αρετής και φιλοπατρίας, εάν θέλουμε να φέρουμε επαξίως τον τίτλο του Ελεύθερου Έλληνα Πολίτη.

Το βράδυ διανυκτερεύσαμε στους Στρατώνες πίσω από το Στρατηγείο. Εγώ με το Σύνταγμα των Κρητών συνεχίσαμε. Μπήκα πρώτος στα Δολιανά που ήταν κοντά στην Πατρίδα μου το Ρεπετίστη μαζί με τον Λοχία Μεσήνη από τα Δολιανά με Ελληνική Σημαία. Και εκεί οι καμπάνες χτύπησαν χαρμόσυνα σκορπίζοντας το μήνυμα της Λευτεριάς. Εκεί στα Δολιανά πηγαίνοντας σ’ ένα συγγενικό μου σπίτι να διανυκτερεύσω, όταν χτύπησα την πόρτα και είπα ότι είμαι ο Κώστας ο Τσιάνος, βρέθηκα μπροστά στη μάνα μου και την αδελφή μου Ελένη, οι οποίες είχαν μάθει ότι πολεμούσα και με είχαν για σκοτωμένο, και οι οποίες μόλις με είδαν, έπεσαν λιπόθυμες.
Με είχαν αποχαιρετήσει πριν 8 χρόνια σαν μετανάστη και με ξανάβλεπαν ζωντανό και ελευθερωτή. Συνεχίσαμε με το Σύνταγμα των Κρητών και μπήκαμε στη Βόρεια Ήπειρο πολεμώντας όπου βρίσκαμε αντίσταση.

Μπήκαμε στο Αργυρόκαστρο, Τεπελένι, Πρεμετή, Κλεισούρα, Μπουμπασι, Φράσαρι, αφήνοντας εκεί και τότε το 1913 κορμιά στρατιωτών στα χώματα της Βορείου Ηπείρου, βάφοντας τα με Ελληνικό αίμα.
Έφθασα και στο χωριό Μασγκουράνι (Κλεισούρας) όπου η τύχη με έφερε στο σπίτι του Τούρκου στρατιώτη Μεχμέτ – Γιασίν – Γιαγιά, που είχα πιάσει αιχμάλωτο. Τον είχαν για σκοτωμένο και όταν τους είπα ότι ζει, ότι είναι αιχμάλωτος και θα 'ρθει, η μάνα του και η αδελφή του γονάτισαν και μου φιλούσαν τα πόδια. Πάντα με κατέχει η ικανοποίηση ότι εξετέλεσα το ύψιστο προς την Πατρίδα καθήκον το να έλθω από την Αμερική από τόσο μακριά εγκαταλείποντας τα πάντα δίνοντας γι’ αυτή τη ζωή μου και την Ελευθερία της Πατρίδας».

Μετά απ’ αυτό πρέπει να σημειώσω ότι, με υψηλό φρόνημα και αγάπη απ’ όλους για την πατρίδα και την ελευθερία κερδήθηκε ο αγώνας του 1912-1913. Για τους πολεμικούς του αγώνες και τη μεγάλη πατριωτική προσφορά ο πατέρας μου τιμήθηκε με διπλώματα από την Πολιτεία.
Ο Δήμος Ιωαννιτών τον Φεβρουάριο του 1984 στα πλαίσια του εορτασμού για την απελευθέρωση των Ιωαννίνων με ομόφωνη απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου παρουσία του Πρωθυπουργού Ανδρέα Παπανδρέου, του απόνειμε δίπλωμα: «Στον Κωνσταντίνο Τσιάνο, για τους αγώνες που προσέφερε για την απελευθέρωση της πόλης των Ιωαννίνων».

Ο Κ. Τσιάνος στην Αμερική το 1912.

 Η Ακαδημία Αθηνών το 1988 σε πανηγυρική συνεδρία παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας κ. Χρήστου Σαρτζετάκη, δίπλωμα και χρηματικό ποσό. Το 1989 η Νομαρχία Ιωαννίνων δια του Νομάρχου κ. Δημητρίου Οικονόμου. Το 1994 η VIII Μεραρχία με έμβλημα και πλακέτα στον «Ήρωα Μτηζανομάχο Κωνσταντίνο Τσιάνο». Αυτό μετά τον θάνατο του, από τον Στρατηγό κ. Διονυσόπουλο. Και τέλος η γενέτειρα, που όσο ζούσε τον ανακήρυξε επίτιμο Δημότη με ομόφωνη απόφαση του Κοινοτικού Συμβουλίου και ανάρτησε φωτογραφία στο Κοινοτικό Γραφείο.
Πάντα στις Εθνικές Επετείους με προσκλήσεις από τη Νομαρχία, τον Δήμο, την Μεραρχία, είχε τιμητική θέση στις Δοξολογίες, στις εξέδρες των επισήμων, στις παρελάσεις και τα επίσημα γεύματα της VIII Μεραρχίας.

Μετά το θάνατο του πατέρα μου, ο οποίος απεβίωσε στις 19 Σεπτεμβρίου 1993, ο Δήμος Ιωαννιτών με ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου έδωσε σε δρόμο της πόλεως των Ιωαννίνων το όνομα του.

*Αναδημοσίευση από το βιβλίο «σεργιάνι στα περασμένα…»

Εσάτ Πασάς: Ο τελευταίος υπερασπιστής των Γιαννίνων το 1912-13

Αναδημοσίευση από το ιστολόγιο: «e Γιάννινα»
Του Κώστα Φωτόπουλου*
 

 Γέννημα και θρέμμα της πόλεώς μας. Υπήρξε εξέχουσα μορφή, ήπιος, μειλίχιος μ’ ευγενικά αισθήματα, γενναίος και ιπποτικός. Στα Γιάννινα η αγαθή μνήμη του εξακολουθεί, να είναι πάντα ζωηρή. Μαζί με τα άλλα προσόντα του τα ψυχικά ήταν και η συμπεριφορά του η σώφρων, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της πολιορκίας των Γιαννίνων.
Πολλές φορές, κατά το διάστημα της εξάμηνης πολιορκίας του φοβερού Μπιζανίου, όταν τα πολλά καθήκοντα και οι φροντίδες του πολέμου του το επέτρεπον, όπως μας διηγώνταν ο πατέρας μου, έβγαινε πεζός στην αγορά, με μόνο συνοδό έναν «Νεφέρ», που τον ακολουθούσε πενήντα μέτρα πίσω του, με μόνη την «Κασατούρα» του, μια ξιφολόγχη μάουζερ, που αργότερα η VI11 Μεραρχία η Ηπειρωτική, είχε εφοδιασθή από τα άφθονα λάφυρα. Οι Παζαριώτες όρθιοι στην πόρτα των μαγαζιών τους, τον χαιρετούσαν με πραγματικό σεβασμό. Αυτός τους αντιχαιρετούσε λέγοντας τα Ελληνικά του με την τούρκικη προφορά τους: «Aφεριμ (μπράβο). «Ισεΐς να κυτ’τάτι φρόνιμα τη δουλειά σας, τι έχου ιγώ να κάνου μι του Γιοννάνου θ’κός μ’ λουγαριασμός». «Μονάχα τ’ αξιάμ (δύση ηλίου) να σμαζεύεστε στα σπίτια σας’ έχουμε κι τ’ς αρσίδις τ’ς Αρναούτ’δις, (είχαν λιποταχτήσει 8—9 χιλιάδες Αλβανοί και λυμαίνονταν των ύπαιθρο). – «Τώρα που είμαστε ημεΐς μιτ’ η μας, αν ερθ’ ού Γιουννάνους μι του Γιουννάνου!…».
Σημειωτέον πως στα σοκάκια τριγυρνούσαν λιπόσαρκες σκιές νιζάμηδων πιασμένοι χέρι – χέρι για να μην πέσουν από την πείνα. Φώναζαν μ’ αδύνατη φωνή: «Εκμέκ (Ψωμί). Ραγίζονταν η καρδιά σου από το ελεεινό αυτό θέαμα. Πονόψυχες γυναικουλες του λαού, όπως κι’ άλλου αναφέρουμε, δεν τους άφηναν, λίγο κουρκούτι ή λάχανο, αν ήταν κι’ αυτά, τους τάιζαν στον Οβορό τους (αυλή), εμείς δε τα παιδιά της γειτονιάς παραφυλάγαμε μη τους δει ο Γιούσμπασης (Λοχαγός) του Φρουραρχείου να ζητιανεύουν, (το γόητρο του Ντοβλετιού βλέπετε) που έφερνε τους δρόμους «Κρικέλ’». Τους χτυπούσε άσχημα με το λουρένιο «Γκριμπάτς» (βούρδουλα). Τους ξεπροβοδουσαν οι γυναικουλες με την καλοσυνάτη ευχή: άειστι πιδιάμ’ ο θεός να σας στείλ’(ει) γλήγουρα στο σπίτ’ σας, στ’ μανούλα σας…
Κάποια νύχτα, παραμονής Χριστουγέννων του 1912, γυρίζοντας μόνος ο Πασιάς περνούσε μπροστά από το μαγαζί του πατέρα μου. Κοντοστάθηκε κυττάζοντας το φως που έβγαινε στο πεζοδρόμι από τις ρωγμές της πόρτας» χτύπησε την πόρτα, νομίζοντας πως κανένας λωποδύτης θα ήταν μέσα. Ακούει ο πατέρας μου και τρέχει αλαφιασμένος να ιδή ποιος είναι. Είχε ξεχαστεί πάνω στη φούργια της δουλείας του — ήταν τσαγκάρης. Πως πέρασε η ώρα, οι καλφάδες έφυγαν νωρίτερα. Βλέπει τον Πασια τυλιγμένο στο γιουμπουρλούκι του, του κόπηκε η ανάσα! Εκείνος με μαλακή επιτιμητική φωνή, του λέει: – Έχουμι διαταγή να συμμαζεύεστε το βράδ’ στά σπίτια σας; Εσύ γιατί κάθεσαι; Αν σι πιάσουν οι αρσίδις, οι αρναούτ’δις κι σι σκοτώσουν; άπόμ’καν «γιατίμ’κα» (ορφανά) τα πιδιά σ’; Για κι τ’ς έπιακα κι τ’ς κρέμασα, βγαίν’ τίπουτα; Γλήγουρα κλείσι, κι στου σπίτι σ’»! Στρέφεται στο Νεφέρ: Γκελ Μπουρντά: (ελα δω) : Πάρτον και συνόδεψε τον στο σπίτι του. Αφού ιμπη μέσα τότε θα φυγής! – Έβετ! (μάλιστα). Στο δρόμο κουβέντιαζαν ο πατέρας μου με τον απρόοπτο συνοδό του. Ήταν ο ιμσιαρής απογοητευμένος, πώς δεν θα γυρίσει σπίτι του στην Ανατολή. Έφτασαν σπίτι. Χτυπάει ό πατέρας μου την πόρτα. Μόλις η μητέρα μου τον είδε με συνοδεία, τρόμαξε και κόντεψε να της πέσει η λάμπα από τα χέρια… Γίνονταν ταχτικά συλλήψεις πολλών για το Κομιτάτο.
Μη φοβάσαι, είναι φίλος, και της εξήγησε με δυό λόγια. Τον έκαναν χρυσό τον καημένο το στρατιώτη να μπει μέσα να τον φιλέψουν κάτι, στάθηκε αδύνατο. Δε δέχτηκε. Χαιρέτησε κι έφυγε.
*********
Όταν με χρόνια, απόστρατος πια, ήρθε στα Γιάννινα ο Εσάτ, επισκέφτηκε τον τότε Στρατηγό μας, ο οποίος τον φίλεψε εγκάρδια. Του έδωκε μάλιστα και χάρτη επιτελικό ο Εσάτ με πολλές λεπτομέρειες του Φρουρίου του Μπιζανίου, που είχε οχυρώσει ο Γερμανός Φόν Ντέρ—Γκόλτς. Ένας Ηπειρώτης δημοσιογράφος στη Θεσσαλονίκη, τον ρώτησε αν ήταν στην απογραφή, που είχε γίνει τις μέρες εκείνες, και τι δήλωσε για τη μητρική γλώσσα και ποιο το επάγγελμα. Η απάντηση: – Μητρική γλώσσα η Ελληνική. Επάγγελμα: Πασιάς των Γιαννίνων!

Μου διηγόνταν, λίγα χρόνια πριν, ο κουρέας Στέφανος Δρούγκας, που είχε άλλοτε κουρείο στο Κριθαροπάζαρο, την έξης ιστορία για τον Εσάτ: Ο Εσάτ μπαρμπερίζονταν στο κουρείο του Μανούτσιαγα στο Κριθαροπάζαρο και ο Δρούγκας, καφετζιόπλο τότε, του πήγαινε ταχτικά καφέ εκεί. Πέρασε καιρός πολύς… Το απόγευμα της παραμονής της παραδόσεως του Μπιζανίου (21η Φεβρουαρίου 1913) ενώ κατέβαινε με την παρέα του (ο Δρούγκας) από το λόφο Βελισσαρίου, που παρακολουθούσαν τη λυσσαλέα μονομαχία πυροβολικού του Μπιζανίου και Ελληνικών Πυροβόλων από τα απέναντι υψώματα, βλέπει να πλησιάζει όμιλος ιππέων Τούρκων. Ήταν ο Εσάτ με το Επιτελείο του που γυρνούσε από το Μπιζάνι. Περνώντας ο Εσάτ από μπροστά του λέει:
 – "Ο,τα’ ήταν να γίν’(η), καφετζόπλο, γίγκι" και τράβηξε με τους άλλους για την πόλη.
Ο γρίφος λύθηκε ύστερα από λίγες ώρες… Κουμπούνια… κουμπούνια (ομάδες) Τούρκοι στρατιώτες, ασύνταχτοι έφευγαν με κατεύθυνση την Αλβανία.

ΣΗΜ.: Κατά πληροφορίες του Βασίλη Λάππα ο Εσάτ μόνο το Φρούριο του Μπιζανίου παρέδωσε στον Κωνσταντίνο, την πόλη όμως την παρέδωκε στους Προξένους των ξένων Δυνάμεων, για να εξασφάλιση τον εντόπιο τουρκικό πληθυσμό από τυχόν κακοπραγίες εκ μέρους των Χριστιανών και των ανταρτικών σωμάτων. Ευτυχώς όμως, μόνον ελάχιστα ασήμαντα έκτροπα σημειώθηκαν.. «Μύτη δε στάλαξε».
*Αναδημοσίευση από το βιβλίο του Κώστα Φωτόπουλου «Τα Γιάννινα»