"Ευχαριστώ αυτούς που κράτησαν τη Θρησκεία μου, τη Γλώσσα μου και την Εθνικότητά μου, για να είμαι Χριστιανός και να λέγομαι Έλληνας."


(Παύλος Βρέλλης)




«Δεν ήρθε πρώιμα η άνοιξη κι ουδέ το καλοκαίρι.

Χαιρόμαστε, χορεύουμε και ψιλοτραγουδάμε,

γιατί ελευτερωθήκανε, αητέ, τα Γιάννενά μας!»



«Την Ιστορία μελέτα παιδί μου, γιατί έτσι όχι μόνο τον εαυτό σου και τη ζωή σου θα κάμεις ένδοξη και χρήσιμη στην ανθρώπινη κοινωνία,
αλλά και το μυαλό σου οξυδερκέστερο και διαυγέστερο... »
[Ιπποκράτης]





Πάσχα στα τουρκοκρατούμενα Γιάννενα


Οι Γιαννιώτες γιορτάζουν το Πάσχα.

Φωτογραφία του  Απόστολου Βερτόδουλου,
οδός Μητροπόλεως,  1900.

Καλή Ανάσταση σε όλους!

«Επέσανε τα Γιάννενα» - παρουσίαση




Παρακολουθήστε μια εξαιρετική παρουσίαση με τα ιστορικά γεγονότα
της απελευθέρωσης των Ιωαννίνων
που επιμελήθηκε η Βάσω Ραμπαούνη 
και απολαύστε παράλληλα την εκπληκτική μουσική 
"Δημώδης Οδύσσεια" από το άλμπουμ: "Η Ήπειρος της Πεντατονίας"




Περιεχόμενα
______________________

Slide 1
Νοέμβριος 1912-Φεβρουάριος 1913 
«Ἐπέσανε τὰ Γιάννενα» 100 χρόνια πριν 
Επιμέλεια παρουσίασης: Βάσω Ραμπαούνη
Slide 2
Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 
Η Βαλκανική πριν από τους Βαλκανικούς πολέμους 1912 
Βαλκανικοί πληθυσμοί βρίσκονται υπό οθωμανική κυριαρχία.
Slide 3
Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913
 Αίτια: Προσπάθεια πλήρους εκτουρκισμού του οθωμανικού κράτους από τους Νεότουρκους
(διώξεις, μετοικεσίες πληθυσμών, κλπ.) 
Έξαρση του εθνικού αισθήματος των γειτονικών βαλκανικών λαών 
(Ελλήνων, Βουλγάρων, Σέρβων) 
απελευθέρωση αλύτρωτων αδελφών, ενσωμάτωση οθωμανικών εδαφών που κατοικούσαν
Slide 4
Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 
Η κατάσταση στα Βαλκάνια το 1911, πριν από τους Βαλκανικούς πολέμους 
Α’ Βαλκανικός πόλεμος ( Οκτώβριος 1912-Μάϊος 1913) 
Απόρριψη από την Τουρκία τελεσιγράφου της Ελλάδας, Σερβίας, Μαυροβουνίου, 
Βουλγαρίας για διασφάλιση της αυτονομίας των εθνικών μειονοτήτων τους, 
που ζούσαν στο έδαφός της.

Φωτογραφίες και βίντεο από την παρουσίαση του βιβλίου του Λεωνή Μιλτ. Καλβοκορέση στο Γυμνάσιο Σταυρακίου









 Ο δ/ντής του Δημ. Σχ. Σταυρακίου κ. Βασίλειος Ράπτης ανοίγει την εκδήλωση.
Το βιβλίο παρουσίασαν:
 η κα Σταματούλα Λογοθέτη, φιλόλογος, η κα Γεωργία Τσίμαρη, φιλόλογος,
η κα Μαριάνθη Παργανά, δασκάλα και ο κ. Χριστόφορος Πουλίζος, δάσκαλος.

 Ο περιφερειακός σύμβουλος της περιφέρειας Ηπείρου
κ. Ι. Καραμπίνας απευθύνει χαιρετισμό.


 Η δ/ντρια του Γυμνασίου κα Σταματούλα Λογοθέτη παρουσιάζει το βιβλίο του Λεωνή Μιλτ. Καλβοκορέση
«Ένας Χιώτης υμνεί την Ήπειρο», την έκδοση του οποίου επιμελήθηκε το Γυμνάσιο Σταυρακίου
σε συνεργασία με το Δημοτικό Σχολείο Σταυρακίου
με αφορμή τη συμπλήρωση ενός αιώνα ελευθερίας της Ηπείρου.


 Η πρώην καθηγήτρια φιλολογίας του Παν/μίου Ιωαννίνων κα Μ. Μάντζιου,
επίσημη καλεσμένη στην εκδήλωση,
εισηγείται τη σημασία της συμμετοχής των εθελοντών Μπιζανομάχων
στην απελευθέρωση των Ιωαννίνων.


 Στην εκδήλωση έκανε παρέμβαση από τη Χίο, μέσω skype,
ο φιλόλογος καθηγητής κ. Λεωνίδας Πυργάρης
ο οποίος επιμελήθηκε τα κείμενα της ομιλίας του Λ. Καλβοκορέση,
καθώς και τα σχόλια του βιβλίου.


 Μετά την παρουσίαση του βιβλίου ακολούθησε εκδήλωση
στην οποία χόρεψαν παραδοσιακούς χορούς οι μαθητές και οι μαθήτριες
της Β΄τάξης του Δημ. Σχ. Σταυρακίου
με την επιμέλεια της γυμνάστριας κας Ε. Αδάμου.





Την εκδήλωση τίμησαν η σχολική σύμβουλος Π/θμιας Εκπ/σης Ιωαννίνων κα Ε. Σακελλαροπούλου,
 ο υπεύθυνος σχολικών δραστηριοτήτων Δ/θμιας Εκπ/σης Ιωαννίνων κ. Γ. Ράπτης
και η υπεύθυνη σχολικών δραστηριοτήτων Π/θμιας Εκπ/σης Ιωαννίνων κα Λ. Λιάτσου.
Επίσημη προσκεκλημένη ήταν η πρώην καθηγήτρια φιλολογίας του Παν/μίου Ιωαννίνων κα Μ. Μάντζιου.


 Στην εκδήλωση χόρεψαν παραδοσιακούς χορούς οι μαθητές και οι μαθήτριες του Γυμνασίου Σταυρακίου
με την επιμέλεια της γυμνάστριας του σχολείου κας Ν. Γιαννάκου.





 Την τεχνική και ηχητική μέριμνα της εκδήλωσης πρόσφερε εντελώς δωρεάν
ο κ. Α. Αθανασίου.






 Μετά τη λήξη της εκδήλωσης ακολούθησε γλέντι με τη συνοδεία παραδοσιακής ορχήστρας.



 Τους χορούς των μαθητών του Γυμνασίου συνόδευσε παραδοσιακή δημοτική ορχήστρα.


Κατάμεστη ήταν η αίθουσα πολλαπλών χρήσεων του Γυμνασίου Σταυρακίου.







Έκθεση στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ιωαννίνων με τίτλο: «Η Ήπειρος του Edward Lear» - 26/2 έως 30/4/2014



Η Ήπειρος και τα νησιά του Ιονίου κατά τον 19ο αιώνα υπήρξαν προορισμός περιηγητών και ζωγράφων, ανάμεσα στους οποίους ξεχωρίζει ο Άγγλος συγγραφέας παιδικών βιβλίων, ποιητής και ζωγράφος Edward Lear (1812-1888).
Στα μέσα του 19ου αιώνα, σε μια εποχή που φωτογραφία και καρτ ποστάλ δεν ήταν ακόμη τα προσφιλή μέσα αποτύπωσης των μακρινών τόπων, ο Edward Lear, κορυφαίος ρομαντικός τοπιογράφος, ταξίδεψε πεζός ή με άλογο σε άγνωστες και ερημικές γωνιές της Ελλάδας και άλλων χωρών της Μεσογείου, δημιουργώντας σχέδια, υδατογραφίες, λιθογραφίες και πίνακες.
Στην Ελλάδα έζησε τα καλύτερα χρόνια του ζωγραφίζοντας 3.000 έργα με ελληνικά θέματα, που σήμερα βρίσκονται σε Μουσεία και Συλλογές. Αποτύπωσε τόπους και τοπία, αλλά και ιστορικά γεγονότα, όπως η Τουρκοκρατία στην Ήπειρο, η Βρετανική Αρμοστεία στα Επτάνησα και ο ξεριζωμός των Σουλιωτών.
«Η Ήπειρος του Edward Lear» είναι ο τίτλος έκθεσης που θα φιλοξενηθεί στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ιωαννίνων και η οποία περιλαμβάνει 70 έργα του καλλιτέχνη. Στόχος της έκθεσης είναι να παρουσιαστεί, μέσα από κείμενα, σπάνιες εκδόσεις, υδατογραφίες, ελαιογραφίες, λιθογραφίες και έργα άλλων τεχνικών, η έκδηλη αγάπη του βικτωριανού καλλιτέχνη για την Ήπειρο και τα Ιόνια Νησιά. Παράλληλα, εκτίθενται δημιουργίες άλλων καλλιτεχνών-περιηγητών, οι οποίοι, επίσης με την τέχνη τους, ύμνησαν την ομορφιά της Ηπείρου σαγηνεύοντας το ευρωπαϊκό κοινό.
Τα έργα που θα παρουσιαστούν προέρχονται από τις Συλλογές της Γενναδείου Βιβλιοθήκης, του Γεωργίου Χ. Σουρτζίνου, του Αναστάσιου Παπασταύρου, του Παναγιώτη Τσιλίκη, του Ζήκου Παπαζώτου, τoυ Θωμά Μεσσήνη, της Μαίρης Κωνσταντίνου Καραμούτσου και του Ιδρύματος «Ακτία Νικόπολις» στην Πρέβεζα.
Η έκθεση πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Ιωαννιτών, με την υποστήριξη της «Εταιρείας των Φίλων του Αρχαιολογικού Μουσείου Ιωαννίνων» και της «ΒΙΚΟΣ Α.Ε».

Πληροφορίες

Διάρκεια έκθεσης: 26 Φεβρουαρίου – 30 Απριλίου 2014, Αρχαιολογικό Μουσείο Ιωαννίνων (αίθουσα «Διώνη»). Ώρες λειτουργίας: Τρίτη-Κυριακή, 09:00-16:00.

«ΣΤΑ ΓΙΑΝΝΕΝΑ» - ποίημα



ΣΤΑ ΓΙΑΝΝΕΝΑ

Ποῦσαι, καϋμένε Ἀλῆ πασᾶ, νὰ ἰδῇς τὰ Γιάννενά σου
...Πῶς προσκυνοῦν τοὺς Ἕλληνας καὶ τὸν Διάδοχον τους.
Ποῦσαι νὰ ἰδῇς στὴ Γαλανὴ πῶς πέφτει η Τουρκιά σου,
...Πῶς τρέμει γῆ καὶ οὐρανὸς στῶν κανονιῶν τοὺς βρόντους.
====
Εἰς τῆς Ἠπείρου τὰ βουνὰ τὰ πολυχιονισμένα
...Στέκετ' ἡ δόξα σήμερα μὲ δάφνινο στεφάνι
Καὶ στεφανώνει τ' ἄξια ἐγγόνια τοῦ εἰκοσένα,
...Ἥρωας ζῶντας κ' ἥρωας ποῦ ἐπέσαν στὸ Μπιζάνι.
====
Τοῦ Πύρρου σήμερα ἡ πατρίς καὶ τ' Ἀλεξάνδρου ἡ χώρα
...Σμίγουν σ' ἐλεύθερο φιλί τὰ πονεμένα χείλια·
Κ' ἡ Ἑλλὰς ὁποῦ τὰς μοίρασε τῆς 'λευθεριᾶς τὰ δῶρα
...Ταῖς κόραις ἄγρυπνη φρουρεῖ ἀπ' τῶν ἐχθρῶν τὴν ζήλεια.

Θεσσαλονίκη
ΓΕΩΡΓ. Κ. ΧΑΛΚΙΑΣ

Εφημερίδα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 22/2/1913

_______________

Το ποίημα δημοσίευσε η «Ηπειρωτική Εταιρεία» στη σελίδα της στο facebook


Edward Lear, 10 April 1857, Γιάννενα.


«49 σπάνιες φωτογραφίες των Βαλκανικών Πολέμων - μέτωπο της Ηπείρου» από το Ε.Λ.Ι.Α.

Το Ε.Λ.Ι.Α. [Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο] υλοποίησε το πρόγραμμα  "Πτυχές της νεώτερης ελληνικής ιστορίας μέσα από φωτογραφικές και εκδοτικές καταγραφές (1852-1980): Ανάπτυξη και Ανάδειξη Ολοκληρωμένων Συλλογών του Ε.Λ.Ι.Α." στο πλαίσιο του Ε.Π. "Κοινωνία της Πληροφορίας", Πρόσκληση 172, Μέτρο 1.3. : "Τεκμηρίωση, αξιοποίηση και ανάδειξη του Ελληνικού Πολιτισμού".

Το έργο περιλαμβάνει:

α) Επιστημονική τεκμηρίωση και ψηφιοποίηση 20.360 τεκμηρίων από τις συλλογές του Ε.Λ.Ι.Α.:

- Αρχείο του φωτογράφου Δ. Παπαδήμου
- Αρχείο Χαρτών της περιόδου (1852-1936)

 01. Βαλκανικοί Πόλεμοι, o διοικητής Ιωάννης Ε. Ιωαννίδης, ταγματάρχης Πυροβολικού, έξω από τη σκηνή του.


 02. Βαλκανικοί Πόλεμοι, αξιωματικοί του ελληνικού Πυροβολικού δίπλα σε κανόνι.


 03.  Βαλκανικοί Πόλεμοι, άποψη του Εμίν-Αγά.


 04. Βαλκανικοί Πόλεμοι, άποψη του όρους Ομίζικα(Ολύτσικα;) παρμένη από το ορεινό Πυροβολικό.


 05. Βαλκανικοί Πόλεμοι, γραμμή του ελληνικού πυροβολικού.


 06. Βαλκανικοί Πόλεμοι, γυναίκες της περιοχής στην ελληνική γραμμή.


 07. Βαλκανικοί Πόλεμοι, διπλάνα στο στρατιωτικό αεροδρόμιο Νικοπόλεως.


 08. Βαλκανικοί Πόλεμοι, Έλληνες πυροβολητές χτίζουν πέτρινα καταλύματα για τα κανόνια.


 09. Βαλκανικοί Πόλεμοι, Έλληνες στρατιώτες σε καταυλισμό.


 10. Βαλκανικοί Πόλεμοι, Έλληνες στρατιώτες, στο βάθος οικισμός.


 11. Βαλκανικοί Πόλεμοι, ελληνική γραμμή: σημείο αποθήκευσης εφοδίων.


Πώς προετοιμάστηκε η Ελληνική Επανάσταση του 1821.


Λεωνίδας Πυργάρης
Φιλόλογος Καθηγητής
2ο Γεν. Λύκειο Χίου
Χίος: 17 Μαρτίου 2014

Προς: Δημοτικό Σχολείο και
Γυμνάσιο Σταυρακίου
ΙΩΑΝΝΙΝΑ


Αξιότιμοι συνάδελφοι,,

Με την ευκαιρία προσεχώς τής Εθνικής επετείου τής 25ης Μαρτίου 1821, σας αποστέλλω την πολύ ενδιαφέρουσα ιστορική μελέτη τού Νικολάου Β. Τωμαδάκη, τη σχετική με τους παράγοντες που προετοίμαζαν την Επανάσταση κατά τους χρόνους τής Τουρκοκρατίας.
Η εν λόγω μελέτη, η οποία γράφτηκε γύρω στο 1950, προέρχεται από το «Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν ΗΛΙΟΥ» (τόμος 7, σσ. 329-333).
Μετέφερα το κείμενο από τη βαριά καθαρεύουσα σε σημερινή στρωτή δημοτική γλώσσα, εφαρμόζοντας καινούργια δομή και παραγραφοποίηση. Σεβάστηκα απολύτως το περιεχόμενο και την ουσία τού αρχικού κειμένου.

Ένα δεύτερο κείμενο που σας επισυνάπτω είναι ένα στοχαστικό δοκίμιο τού Μιχαήλ Περάνθη, γραμμένο το 1974. Λέγεται «Δοκίμιο Πατριωτισμού», και φρονώ ότι ιδίως υπό τις παρούσες συνθήκες που τελεί η Χώρα αυτό το κείμενο καθίσταται διδακτικά χρήσιμο προς όσους μάς κυβερνούν!

Το τρίτο κείμενο παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον, διότι αποτελεί την προσωπική κατάθεση κάποιου μικρού Χιώτη, διωγμένου από το νησί κατά τα γεγονότα τής Σφαγής το 1822 και περιπλανώμενου στην Πελοπόννησο.

Αυτά τα αρχεία, τα οποία είναι πλήρως επιμελημένα από γλωσσική άποψη, αν το κρίνετε σκόπιμο, αξιοποιείστε τα.


Α) ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ

(Νικολάου Β. Τωμαδάκη,1 σελ. 329-333, Τόμος 7, Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν ΗΛΙΟΥ)

[Απόδοση στη νεοελληνική: Λεωνίδας Πυργάρης-Φιλόλογος]


Πώς συντελέσθηκε το θαύμα τής ανάστασης τού ελληνικού Έθνους που επιχειρήθηκε κατά την τρίτη δεκαετία τού 19ου αιώνα; Πώς οδηγηθήκαμε στη δημιουργία νέου ελληνικού Κράτους; Τούτο υπήρξε έργο μονάχα τής γενιάς που σήκωσε τα βάρη τού Ιερού Αγώνα και έδωσε κατά τη διάρκειά του το αίμα της;
Όχι βέβαια! Η προπαρασκευή υπήρξε μακρά και συνεχής. Πέρασε από διάφορα στάδια και επιχειρήθηκε σε πολλούς τομείς:

Α΄ Μεγάλη Ιδέα. Οι Έλληνες ήταν λαός όχι νεοφανής στην Ιστορία ή χωρίς ιστορικό παρελθόν. Αντίθετα, κατά την Άλωση τής Πόλης (1453), είχαν γραμμένη πίσω τους λαμπρή ιστορία δυόμιση χιλιετηρίδων! Και μολονότι είχε μεταβληθεί, σε σχέση με την Αρχαιότητα, ο τρόπος τού σκέπτεσθαι, και ο Χριστιανικός Μεσαίωνας είχε ουσιαστικές διαφορές από τον Αρχαίο κόσμο ως προς την αντίληψη τών πραγμάτων, εντούτοις η ενότητα ήταν φανερή: ενότητα χρόνου, αίματος, χώρου και παράδοσης.
Οι Έλληνες κατοικούσαν τον ίδιο χώρο, κάτω από το Δούναβη, σε ολόκληρη τη Βαλκανική, στη Μικρά Ασία και στα νησιά τού Αιγαίου. Μιλούσαν, στη ροή τού χρόνου, συνεχώς και αδιαλείπτως την ελληνική γλώσσα, και αισθάνονταν ιστορικοί συνεχιστές τής ιστορίας τών προγόνων τους. Η ηρωική παράδοση τού ελληνικού έθνους υπήρξε ζώσα, καθ’ όλους τούς αιώνες, και οι συγγραφείς τής κλασσικής εποχής ποτέ δεν ήταν ξένοι στους μορφωμένους όλων τών εποχών. Η διάθεση και ροπή προς τη φιλοσοφία υπήρξε πάντοτε η ίδια, και τους αιρετικούς είχαν διαδεχθεί οι οπαδοί τής Αριστοτελικής Φιλοσοφίας ή οι Νεοπλατωνιστές. Από πολιτικοκοινωνική άποψη, οι Έλληνες είχαν άμεση αντίληψη τής ενότητας, όπως αυτή εκφράσθηκε κατά τη χιλιετή διάρκεια τής ελληνικής Ανατολικής Αυτοκρατορίας. Ο Τούρκος έγινε ο κατακτητής, η βία και το σπαθί. Ο εξανδραποδισμός και η ερήμωση τής ελληνικής Ανατολής ήταν μονάχα η εξωτερική αλλαγή τού χώρου: Ως άνθρωπος ο Τούρκος κατακτητής δεν είχε το πνεύμα τού Έλληνα μήτε την πνευματικότητα τού Ευρωπαίου. Ως πολιτικός διοργανωτής πάλι υπήρξε ο Τούρκος οπισθοδρομικό και αντιδραστικό στοιχείο απέναντι σ’ έναν λαό που είχε δώσει σκληρούς αγώνες για την κατάκτηση τής ελευθερίας. Η ηρωική και πνευματική παράδοση τών Ελλήνων, ενιαίες και αχώριστες, αντιπροσωπεύονταν από την Εκκλησία και τους γραμματισμένους. Στο πρόσωπο τού Οικουμενικού Πατριάρχη, του περιβεβλημένου τον σάκκο τού Βυζαντινού Αυτοκράτορα και του στεμμένου με τη βασιλική μίτρα, έβλεπαν τον ηγεμόνα τού ζωντανού ελληνικού έθνους, τον προστάτη τών ιερών και αγίων, τον προστάτη τής γλώσσας, των ηθών και του ανθρωπισμού τών Ελλήνων!
Το όνειρο όλων ήταν η Μεγάλη Ιδέα, δηλαδή η επανίδρυση τής Αυτοκρατορίας που είχε εκπέσει, - και μάλιστα σε όλο της το μεγαλείο και την προηγούμενη έκταση, - ισχυρής και ανεξάρτητης, και η εγκαθίδρυση Ορθόδοξης Δυναστείας στην Κων/πολη, η οποία θα ξαναγινόταν η δόξα τού Ελληνισμού! Ο Τούρκος θα καταδιωκόταν μακριά, στα βάθη τής Αραβίας, στην κοιτίδα τής θρησκείας του, δηλαδή στην «Κόκκινη Μηλιά». Ο Μαρμαρωμένος Βασιλιάς, τον οποίο οι θρύλοι εμφάνιζαν κοιμώμενο μέχρι τη μέρα τής ανάστασής του, θα εγειρόταν, και με το σπαθί στο χέρι θα εκδίωκε μακριά τούς αντίχριστους τυράννους!
Η Μεγάλη Ιδέα θεωρήθηκε αργότερα ιμπεριαλιστική έκφραση τής ελληνικής διανόησης. Στην ουσία όμως ήταν η «εθνική ιδεολογία» ενός λαού, ο οποίος αφενός είχε μνήμη τού προγονικού του παρελθόντος και αφετέρου ήθελε, δια της προωθήσεως τού πολιτισμού και της ιδέας τής ελευθερίας, να διοχετεύσει τη ζωτικότητα και ενέργειά του στη μεταμόρφωση τού γεωγραφικού χώρου εντός του οποίου έζησε επί δύο ή τρεις χιλιετίες.
Η Μεγάλη Ιδέα είχε οπαδούς, οι οποίοι την εξέφρασαν με τον τρόπο του ο καθένας. Από το Γεώργιο Πλήθωνα, ο οποίος ήθελε να αναγεννήσει τον Αρχαίο κόσμο, και από τον Κύριλλο τον Λούκαρι, ο οποίος αισθανόταν Έλληνας, μέχρι τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο τον εξ απορρήτων, ο οποίος αναμείγνυε στο πολιτικό επίπεδο τούς δυτικούς – τους οποίους (προτεστάντες)ο Λούκαρις ανέμειξε στο εκκλησιαστικό επίπεδο – όλοι οι μεγάλοι τών πρώτων αιώνων τής δουλείας νοστάλγησαν μια Βυζαντινή Αυτοκρατορία ισχυρή και κραταιά, από άποψη κρατική αλλά και πνευματική!
Ανακινητές τής Μεγάλης Ιδέας υπήρξαν ο κήρυκας Κοσμάς ο Αιτωλός και ο Ρήγας ο Φεραίος. Και οι δύο εμαρτύρησαν, όπως και ο Λούκαρις, για την προώθηση τής Μεγάλης Ιδέας. Για τον πατρο Κοσμά σημασία είχε η αφύπνιση τού Γένους και η παιδεία του. Και γι’ αυτό διέτρεξε τις ελληνικές επαρχίες, εκήρυξε το λόγο τού Ευαγγελίου, ίδρυσε Σχολεία, κατέστησε ενεργό την Εκκλησία. Για το Ρήγα Φεραίο, ο οποίος έπεται τού Διαφωτισμού, σημασία είχε η πολιτική διαφώτιση και η επανάσταση τών Βαλκανικών λαών με οδηγούς και εμψυχωτές τούς Έλληνες. Η Χάρτα, - επί της οποίας σημειώνονται τα ονόματα τών αρχαίων πόλεων, τα νομίσματα αυτών των πόλεων, και τόσες άλλες αναδρομές στο παρελθόν, - δείχνει ότι τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία ο Ρήγας είδε όχι μόνο σε έκταση ίση προς την Αρχαία Ελλάδα και τον Ελληνισμό τών Μέσων Χρόνων, αλλά και πνευματικώς ισάξια.
Με ποιο τρόπο όμως θα συντελείτο η καθολική συνείδηση τής Παράδοσης, δηλαδή η αξιοποίηση τού ένδοξου παρελθόντος; Δια της εγκαυχήσεως μόνον και της στείρας μιμήσεως; Όχι! Η Παιδεία ήταν εκείνη η οποία θα χορηγούσε συνείδηση στο Έθνος, η Παιδεία θα έρριχνε φως στο σκότος, θα ενδυνάμωνε τις ψυχές, θα θέρμαινε την πίστη, θα παρείχε τα μεγάλα παραδείγματα, θα αναδείκνυε τις αξίες και θα ακόνιζε το νου τών Γραικών. Την Παιδεία όμως δεν άφηνε ελεύθερη ο κατακτητής, αφενός στερώντας από τους υποδούλους τα μέσα συντήρησης τών Σχολείων, και αφετέρου θέτοντάς την υπό περιορισμό. Η δουλεία μείωσε τον αριθμό τών εγγράμματων, κατέστησε σπάνια τα χειρόγραφα, ελάχιστα τα βιβλία, ακριβά τα μέσα τών σπουδών. Χαμήλωσε το επίπεδο τής αρχαιογνωσίας, η οποία ήταν το κλειδί για τη γνώση τού Αρχαίου κόσμου. Μάρανε το ανήσυχο φιλοσοφικό πνεύμα, δια του οποίου ο άνθρωπος εισχωρεί στην ουσία τών πραγμάτων πέραν τής επιδερμικής τους θεώρησης. Οι καρποί τής Δυτικής Αναγέννησης ήταν ακριβοί στις αγορές τής Ανατολής. Επιπλέον, η ανάπτυξη τών θετικών επιστημών αντιμετωπιζόταν με καχυποψία από τους μοναχούς ως επικίνδυνη και ολέθρια για τη θρησκευτική πίστη. Είναι γεγονός ότι η Εκκλησία συντήρησε τα στοιχειώδη Σχολεία για να προετοιμάζει μέσα σ’ αυτά τους δικούς της λειτουργούς και ψάλτες. Αλλά πέραν τούτου, κάλυψε με το μανδύα τών ιεροσπουδαστηρίων την κοσμική μόρφωση που παρείχε στους τροφίμους τών διαφόρων Σχολών, μόρφωση και στα ανθρωπιστικά γράμματα αλλά και στις θετικές επιστήμες. Δάσκαλοι αυτών τών αντικειμένων γίνονταν οι εγγράμματοι κληρικοί. Από την πρωτόγονη βαθμίδα τού Κρυφού Σχολείου, το οποίο λειτουργούσε στους νάρθηκες τών Εκκλησιών, φθάσαμε στην Αθωνιάδα, στην Αυθεντική Σχολή τού Βουκουρεστίου, στα Γυμνάσια τής Χίου, της Σμύρνης, των Κυδωνιών, στα ανώτερα Σχολεία τών Αθηνών, των Ιωαννίνων, της Δημητσάνας, και φυσικά στη Μεγάλη τού Γένους Σχολή τής Κων/πόλεως (Πατριαρχική Ακαδημία κ.λπ). Έτσι κατέστη δυνατό να διδάξουν άνδρες όπως ο Ευγένιος Βούλγαρις ή ο Κοσμάς Μπαλάνος και να προπαρασκευασθεί η ευρεία παιδευτική δράση τού Κοραή.
Με βάση την ανωτέρω παρουσίαση, φαίνεται ότι η Παράδοση υπήρξε λογία παράδοση και φυτεύτηκε και ρίζωσε στην ψυχή τού λαού.
______________


1 Ο Νικόλαος Β. Τωμαδάκης (1907-1993) υπήρξε διευθυντής τού Ιστορικού Αρχείου τής Κρήτης (1935-37), διευθυντής τών Γενικών Αρχείων τού Κράτους (1947-50), και Πανεπιστημιακός Καθηγητής τής Βυζαντινής Φιλολογίας τού Παν/μίου Αθηνών (1950-71)....


«Ένας Χιώτης υμνεί την Ήπειρο» - παρουσίαση βιβλίου στο Γυμνάσιο Σταυρακίου


Το Γυμνάσιο Σταυρακίου σε συνεργασία με το Δημοτικό Σχολείο Σταυρακίου, εκδίδουν από κοινού, με αφορμή τη συμπλήρωση ενός αιώνα ελευθερίας της Ηπείρου, ένα επετειακό-ιστορικό βιβλίο με τίτλο: «Ένας Χιώτης υμνεί την Ήπειρο». 

Στο βιβλίο αυτό ο εθελοντής Ηπειρομάχος Λεωνής Μιλτ. Καλβοκορέσης με την  «Περί Ηπείρου» διάλεξή του, την οποία εκφώνησε σε εκδήλωση στη Χίο ένα χρόνο μετά την απελευθέρωση των Ιωαννίνων, υμνεί την Ήπειρο και τους Ηπειρώτες και όπως λέει ο ίδιος: «Σκοπός τής παρούσης διαλέξεως είνε να θέσω ενώπιόν σας τα περί της χώρας, την ιστορίαν και τα περί της ανωμαλωτάτης καταστάσεως ήτις εγεννήθη εν χώρα Ελληνική εκ της συμφεροντολογίας και αδιαφορίας τών κρατών τής Ευρώπης.  Θα σας είπω δηλαδή ολίγα περί Ηπείρου».

Το σπάνιο αυτό ιστορικό υλικό πρόσφερε ο φιλόλογος καθηγητής από τη Χίο, κος Λεωνίδας Πυργάρης, ο οποίος είχε την επιμέλεια και τον σχολιασμό των κειμένων.

Η παρουσίαση του βιβλίου θα γίνει σε εκδήλωση που θα πραγματοποιηθεί στην αίθουσα πολλαπλών χρήσεων του Γυμνασίου Σταυρακίου την Τετάρτη 19 Φεβρουαρίου 2014 και ώρα 7:00 το απόγευμα. Στην εκδήλωση, μετά την παρουσίαση, θα χορέψουν παραδοσιακούς χορούς μαθητές και μαθήτριες από τα δύο συνεργαζόμενα σχολεία. 










ΤΟ ΣΟΥΛΙΩΤΟΠΟΥΛΟΝ


   Μεταξὺ τῶν στρατιωτῶν ποὺ ἐπολέμησαν μὲ τόσον ἡρωϊσμὸν διὰ τὴν κατάληψιν τοῦ Μπιζανίου τὸ 1913 ἦτο εἷς μικρὸς 13 - 14 ἐτῶν, μὲ ροῦχα βοσκοῦ, ἀσκεπής. Τὸν εἶχον εὓρει κατὰ τὴν νυκτερινὴν πορείαν εἰς τὸν δρόμον τῆς Μανωλιάσας καθισμένον ἐπάνω εἰς μίαν πέτραν. Ἐφαίνετο, ὅτι κάποιον ἐπερίμενε.
—Ποῖον περιμένεις; τὸν ἠρώτησεν ὁ λοχαγός.
—Τοὺς Ἕλληνας.
—Ἡμεῖς εἴμεθα. Τί θέλεις;
—Νὰ πολεμήσω τοὺς Τούρκους. Εἶμαι Σουλιωτόπουλο.
—Δὲν ἔχεις οἰκογένειαν;
—Ὄχι. Τὴν οἰκογένειάν μου τὴν ἐσκότωσαν οἱ Ἁρβανίτες, τὸ σπίτι μου τὸ ἔκαψαν οἱ Τοῦρκοι. Τὰ πρόβατά μου τὰ πῆραν καὶ τὰ ἔσφαξαν. Ἔφυγα κρυφὰ καὶ ἦλθα νὰ πολεμήσω, ἀπήντησε μὲ ἀπίστευτον θάρρος.
—Καλά, ἀκολούθησέ μας, ἀλλὰ δὲν εἶναι διὰ σὲ ὁ πόλεμος. Τὰ παιδιὰ δὲν ἠμποροῦν νὰ πολεμήσουν. Θὰ σὲ στείλω μὲ πρώτην εὐκαιρίαν εἰς τὰς Ἀθήνας, νὰ σὲ βάλουν εἰς τὸ ὀρφανοτροφεῖον Χατζηκώστα, διὰ νὰ μάθῃς μίαν τέχνην νὰ ζήσῃς.
Ὁ μικρὸς ἐπλησίασε τοὺς στρατιώτας σιωπηλός. Σιγὰ σιγὰ ἔγινε ὁδηγός των εἰς τὸ δάσος, ποὺ τὸ ἐγνώριζε σπιθαμὴν πρὸς σπιθαμήν, διότι εἰς αὐτὸ ἔβοσκε ἄλλοτε τὰ πρόβατά του.
—Ἠμπορῶ νὰ πάρω ἕν ὃπλον; ἠρώτησε τὸν λοχαγόν, ἀφοῦ τὸν ἐπλησίασεν εἰς μίαν σύντομον ἀνάπαυσιν μετὰ τὴν πρώτην συμπλοκήν. Ὑπήρχον ἐδῶ κι ἐκεῖ πολλὰ ὅπλα, ποὺ τὰ ἐγκατέλειψαν φεύγοντες οἱ ἐχθροί.
—Πάρε το.

Καὶ ὁ μικρὸς βοσκὸς ἔτρεξεν εὐχαριστημένος εἰς τοὺς θάμνους διὰ νὰ πάρῃ τὸ βαρὺ ὅπλον καὶ τὰ φυσίγγια. Εἰς τὴν δευτέραν ἀντεπίθεσιν ἐχάθη. Τί ἔγινε; Κανεὶς δὲν τὸν εἶδε μέσα εἰς τὴν θύελλαν τῆς μάχης. Καὶ ὃμως εἶχε πολεμήσει ὄρθιος ὡς ἥρως. Ἐξήντλησεν ἐπιτυχῶς ὅλα του τὰ φυσίγγια, ἕως ὅτου ἐπληγώθη χωρὶς νὰ τὸν ἴδῃ κανείς. Οἱ δικοί μας τὸν εὑρῆκαν, ὅταν ἐπέστρεφον ἀπὸ τὰς καταληφθείσας θέσεις, διὰ ν’ ἀναπαυθοῦν. Ἦτο τραυματισμένος εἰς τὸν δεξιὸν βραχίονα, σχεδὸν ἀναίσθητος. Τὸ ξανθόν του κεφάλι ἦτο ἀκουμβησμένον ἤρεμα μὲ γαλήνην ἥρωος εἰς τὴν κάννην τοῦ ὅπλου.
-Πτωχό μου Σουλιωτόπουλο! Εἶπεν ὁ λοχαγὸς καὶ διέταξε νὰ τὸ μεταφέρουν ἀμέσως εἰς τὸ χειρουργεῖον. Ἀφοῦ τοῦ ἐκαθάρισαν τὸ τραῦμα, τὸ ἔδεσαν καὶ ἔστειλαν τὸν μικρὸν εἰς τὸ νοσοκομεῖον. Μετὰ ἕνα μῆνα τὸ Σουλιωτόπουλον ἐθεραπεύθη καὶ ἐστάλη εἰς Ἀθήνας, εἰς τὸ ὀρφανοτροφεῖον Χατζηκώστα, κατὰ σύστασιν τοῦ καλοῦ λοχαγοῦ, ὅπου ἔγινεν ἂριστος τεχνίτης. 
Ὁ μικρὸς Σουλιώτης ὄχι μόνον ἐγνώριζε νὰ πολεμῇ τοὺς ἐχθροὺς τῆς πατρίδος του, ἀλλὰ καὶ νὰ προσέχῃ καὶ νὰ ἐργάζεται μὲ ἐπιμέλειαν ὅσον ὀλίγοι.

[Επιμέλεια κειμένου: Λεωνίδας Πυργάρης, φιλόλογος-καθηγητής, Χίος]

Ανθολογία κειμένων και διηγημάτων από παλαιά αναγνωστικά - Bιογραφίες ηπειρωτών εθνικών ευεργετών



Διαβάστε λογοτεχνικά κείμενα που σχετίζονται με την Ήπειρο και βιογραφίες ηπειρωτών εθνικών ευεργετών τα οποία άντλησε από παλαιά αναγνωστικά και μας έστειλε ο φιλόλογος - καθηγητής από τη Χίο, κος Λεωνίδας Πυργάρης. 
Τον ευχαριστούμε θερμά και για το πλούσιο υλικό που μας διέθεσε και για τα φιλικά του αισθήματα απέναντι στην Ήπειρο και στους Ηπειρώτες!





___________________________________________________________________

Λεωνίδας Πυργάρης
Φιλόλογος Καθηγητής
Χίος, 28/12/2013
Προς: Δημοτικό Σχολείο Σταυρακίου
Ιωάννινα

Αγαπητοί συνάδελφοι δάσκαλοι,

Σας αποστέλλω:
α) τεσσάρων επιφανών Ηπειρωτών εθνικών ευεργετών την προσφορά και τις βιογραφίες:
τις οποίες άντλησα από παλαιά Αναγνωστικά Δημοτικού Σχολείου

β) ανθολογία κειμένων και διηγημάτων, εκ των οποίων τα περισσότερα σχετίζονται με τα Γιάννενα:

Εύχομαι σ’ εσάς και σ’ όλη την Ήπειρο «ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ και ΚΑΛΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ.»

Λεωνίδας Πυργάρης
Χίος



Από φωτογραφία του Michael Vakaros

«Στα Γιάννενα» - διάλογος με τον ποιητή Λορέντζο Μαβίλη!

[Από το ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΟΝ Ἕκτης Δημοτικοῦ, ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ, ΑΘΗΝΑΙ 1952]

                                                                                   
                                                  ΣΤΑ ΓΙΑΝΝΕΝΑ

Ἐπέσανε τὰ Γιάννενα σιγὰ νὰ κοιμηθοῦνε,
ἐσβήσανε τὰ φῶτα τους, ἐκλείσανε τὰ μάτια.
Ἡ μάνα σφίγγει τὸ παιδὶ βαθιὰ στὴν ἀγκαλιά της,
γιατ’ εἶναι χρόνια δύστυχα καὶ τρέμει μὴν τὸ χάση.

   Μὲ τοὺς στίχους αὐτοὺς τοῦ Βαλαωρίτη στὴ μνήμη μου, ξεκίνησα ἀπὸ τὴν Πρέβεζα, γιὰ νὰ γνωρίσω τὴν ξακουσμένη Πόλη. Τὸ αὐτοκίνητο ξεπερνᾶ τὸν ἀπέραντο ἐλαιώνα τῆς Πρὲβεζας, διαβαίνει ἀνάμεσα στὰ ἐρείπια τῆς Νικοπόλεως καὶ χάνεται μέσα στὶς χαράδρες καὶ τὶς λαγκαδιὲς τῶν Ἠπειρωτικῶν βουνῶν. Βουνὰ ψηλά, γυμνὰ τὰ περισσότερα, ἄγρια, δυσκολοπάτητα. Αὐτὰ ἔθρεψαν τὴν κλεφτουριὰ τοῦ Εἰκοσιένα. Κι αὐτά, μαζὶ μὲ τὴ φτώχεια τῆς γῆς, διώχνουν πάντα ἀπὸ κοντά τους τοὺς ἐργατικοὺς Ἠπειρῶτες καὶ τοὺς στέλνουν στὰ ξένα. Κι ἐκεῖ, μὲ τὴν τίμια ἐργασία τους πλουτίζουν καὶ μὲ τὴ μεγάλη ψυχή τους γεμίζουν τὸν τόπο τους καὶ τὴν Ἀθήνα μὲ Πανεπιστήμια καὶ Ἀκαδημίες καὶ Πολυτεχνεῖα καὶ Στάδια καὶ Ἀρσάκεια καὶ Ζωσιμάδες σχολὲς κι ἄλλα μεγαλόπρεπα ἱδρύματα. Καὶ τὰ ἱδρύματα αὐτὰ μᾶς θυμίζουν κάθε στιγμὴ
τὰ ὀνόματα τοῦ Ἀβέρωφ καὶ τοῦ Σίνα, τοῦ Ἀρσάκη καὶ τοῦ Ριζάρη, τῶν Ζωσιμαδῶν καὶ τῶν Ζάππηδων καὶ τόσων ἄλλων μεγαλόκαρδων Ἠπειρωτῶν.
«Παμβώτις» Κώστας Μαλάμος, 1971-72
Ἀπὸ τὰ Ἠπειρωτικὰ βουνὰ κατεβαίνει ὁ Λοῦρος μὲ τὰ γάργαρα νερά του, ποὺ, σὲ μεγάλο διάστημα τὸν εἴχαμε σύντροφο δίπλα στὸν ἁμαξωτὸ δρόμο. Στὴν ποταμιά του, κάτω ἀπὸ θεόρατα πλατάνια, περάσαμε μιὰν ἀλησμόνητη ὥρα τοῦ μεσημεριοῦ, σβήνοντας τὴ δίψα μας στὰ ὁλόδροσα
νερά του. Ξεκινοῦμε καὶ ἀρχίζομε πάλι τὸ κυνηγητὸ μὲ τὸ ποτάμι, ἀνάμεσα στὶς ἀτέλειωτες λαγκαδιές. Κάποτε ἀφήνομε τὴν ποταμιὰ κι ἀνηφορίζοντας βρισκόμαστε μπροστὰ στὸ χάνι τοῦ Ἐμὶν - Ἀγᾶ. Περήφανα δείχνει τῆν ἐπιγραφή του: Στρατηγεῖο τοῦ 1912 – 1913. Εἶναι τὸ ταπεινὸ χάνι, ποὺ φιλοξένησε ὁλόκληρο χειμώνα τὸ Στατηγεῖο μας, ὅταν ἐπιχειροῦσε τὸ φονικὸ καὶ πολύνεκρο λυτρωτικὸν ἀγώνα. Μὲ συγκίνηση βαθειὰ ἀντικρύζομε τὸ ξακουσμένο χάνι.
Ἀπ’ ἐδῶ ἀρχίζουν οἱ λοφοσειρὲς τῆς Μανωλιάσας καὶ τοῦ Μπιζανιοῦ καὶ τῆς Καστρίτσας, ποὺ τὰ παλληκάρια μας τὶς ἐπότισαν μὲ τὸ αἷμα τους, γιὰ νὰ λυτρώσουν τὰ Γιάννενα ἀπὸ τὴ σκλαβιά. Κι ἀπάνω ἀπὸ τὶς λοφοσειρὲς αὐτές, ποὺ μῆνες ὁλόκληρους, μὲ τὰ πυκνὰ κανόνια τους, ἐσκόρπιζαν τὸ θάνατο στὰ Ἑλληνόπουλα, ὑψώνεται ὁλόγυμνη κι ἀπότομη ἡ κορφὴ τοῦ Ὀλύτσικα. Σκαρφαλώνοντας ὁλονυχτὶς στὰ χιόνια καὶ τοὺς πάγους του τὰ εὐζωνάκια μας, πέρασαν τὴν ἀπάτητη ραχούλα καὶ ρίχτηκαν ἀθώρητα στὸν κάμπο, ἀφήνοντας πίσω τους καὶ κάστρα καὶ κανόνια τούρκικα κι ἀμέτρητο τὸν ἐχθρικὸ στρατό. Κι ὁ μαῦρος καβαλλάρης τους, ὁ Βελισσαρίου, ἔστησε στὴν ἄκρη ἀπὸ τὴν πόλη τὴ σημαία του καὶ κάλεσε τοὺς ξαφνιασμένους Τούρκους νὰ παραδοθοῦν.
Κι ἡ 21 τοῦ Φλεβάρη βρῆκε λεύτερα τὰ Γιάννενα. Εἶχε νυχτώσει πιὰ σὰν τελείωσαν τὰ 103 χιλιόμετρα, ποὺ χωρίζουν τὴν Πρέβεζα ἀπὸ τὰ Γιάννενα, κι ἔμπαινε τὸ αὐτοκίνητο στὴ χιλιοτραγουδημένη πολιτεία. Ἀλλὰ τώρα οὔτε «νωρὶς ἐπέσανε τὰ Γιάννενα σιγὰ νὰ κοιμηθοῦνε» οὔτε «ἡ μάνα σφίγγει τὸ παιδὶ βαθιὰ στὴν ἀγκαλιά της». Ἄφοβα καὶ χαρούμενα κυκλοφοροῦσαν μικροὶ καὶ μεγάλοι στοὺς λαμπροφωτισμένους δρόμους καὶ στὸ κέντρο τῆς ὄμορφης πολιτείας ὑψώνεται ἡ σημαία τῆς Ἠπειρωτικῆς Ἑλληνικῆς Μεραρχίας. Μὰ πρὶν ἀκόμα γνωρίσω τὰ Γιάννενα, ἔνιωσα βαθιὰ στὴν ψυχή μου ἕνα χρέος ἱερό. Ἤθελα νὰ ἰδῶ καὶ νὰ προσκυνήσω τὴ μαρμάρινη προτομὴ τοῦ Μαβίλη, τοῦ σεμνοῦ ποιητῆ καὶ τοῦ σεμνότερου ἥρωα τοῦ Δρίσκου, ποὺ εὐτύχησα κάποτε νὰ τὸν γνωρίσω ἀπὸ κοντά. Εὐγενικὸς φίλος μὲ ὁδήγησε στὴν ἄκρη τῆς λίμνης, ποὺ στοργικὰ ἀγκαλιάζει καὶ δροσίζει τὰ Γιάννενα, τῆς λίμνης, ποὺ τὴν ἀγίασαν μὲ τὸ αἷμα τους τόσα Ἑλληνόπουλα καὶ τόσες Ἑλληνοποῦλες παρθένες, θυσία στὴν ἀνήλεη ψυχὴ τοῦ Ἀλῆ.
Ο μώλος της λίμνης και στο βάθος η προτομή του Λ. Μαβίλη
Ἐκεῖ στὴν ἀκρολιμνιά, λευκὴ σὰν τὴν ὁλόλευκη ψυχὴ του, ὑψώνεται ἡ προτομὴ τῆς σεβάσμιας μορφῆς τοῦ Λορέντσου Μαβίλη. Κοιτάζει ὁλόϊσα κατὰ τὴν κορφὴ τοῦ Δρίσκου, ποὺ τὴν πότισε μὲ τὸ αἷμα του, πολεμώντας γιὰ τὴν ἐλευθερία τῆς ἀλύτρωτης πόλης. Καὶ κάτω ἀπὸ τὸ πλούσιο φῶς τοῦ φεγγαριοῦ, ποὺ ἀσήμωνε τὸ μάρμαρο καὶ τὴ λίμνη, διάβασα στὴν εὐγενικιά του φυσιογνωμία τὴ βαθειά του ἱκανοποίηση γιὰ τὴ μεγάλη νίκη. Πόση συγκίνηση ἔνιωσα στὸ ἀντίκρυσμα τῆς λευκῆς προτομῆς! Θυμήθηκα τὸν εὐγενικὸ γέροντα μὲ τὰ κάτασπρα μαλλιὰ καὶ τὴν κόκκινη στολὴ τοῦ Γαριβαλδινοῦ, σὰν ξεκίναγε ἀπὸ τὴν Ἀθήνα γιὰ τὸ ἀγύριστο ταξίδι· σκόρπισα γύρω λίγα λουλούδια, φερμένα ἐπίτηδες ἀπὸ τὴν Ἀθήνα, φίλησα εὐλαβικὰ τὴ σεπτὴ προτομὴ κι ἐγύρισα στὸ ξενοδοχεῖο μὲ τὴν ψυχή μου γεμάτη ἀπὸ τὴ θυσία τοῦ Μαβίλη. Τίποτε ἄλλο δὲ χωροῦσε στὴν ψυχή μου ἐκείνη τὴ βραδυά!
Ὁ ὕπνος μου ὕστερ’ ἀπὸ τὴν κούραση μακρινοῦ ταξιδιοῦ, ἦταν ἀνήσυχος. Κι ἡ λαχτάρα μου νὰ ξημερώση, γιὰ νὰ γνωρίσω τὴν ποθητὴ πολιτεία, δὲν ἄφηνε τὸ ζωογόνο ὕπνο νὰ κλείση ἀναπαυτικὰ τὰ μάτια μου. Καὶ τότε μοῦ συνέβη κάτι ἀπερίγραπτο: Μπροστὰ στὴν ταραγμένη φαντασία μου παρουσιάστηκε, σὰν ὄνειρο, ὁλόσωμος καὶ μεγαλόπρεπος ὁ Μαβίλης. Ἡ ματιά του ἤτανε τόσο γλυκειὰ καὶ στοργική, ὥστε καμιὰ ταραχὴ δὲν ἔνιωσα. Μοῦ φάνηκε πὼς συνεχίζαμε παλιὰ ὁμιλία, ἀρχινημένη ἐδῶ καὶ 17 χρόνια!...
―Ἔχω ἕνα παράπονο ἀπὸ σένα, φίλε μου, ἄρχισε νὰ λέη ὁ Ποιητής. Σ’ ἕνα βιβλίο σου ἔγραψες ἕνα κεφάλαιο καὶ γιά μένα· καὶ μ’ ὀνομάζεις ἐκεῖ Ποιητὴ καὶ Ἥρωα. Γιατί χαρίζεις ἔτσι εὔκολα τὰ μεγάλα ὀνόματα; Ἂν εἶμαι ποιητὴς ἐγώ, τί εἶναι τότε ὁ Σολωμὸς κι ὁ Βαλαωρίτης κι ὁ Παλαμᾶς; Κι ἂν ὀνομαστῶ ἐγὼ ἥρωας, πῶς θὰ ὀνομαστῆ ὁ Βελισσαρίου κι οἱ ἄλλοι γιγαντομάχοι τῆς Μανωλιάσας καὶ τοῦ Μπιζανιοῦ;
―Γιατί προτιμήσατε νὰ πολεμήσετε στὴν Ἤπειρο κι ὄχι ἀλλοῦ; ρώτησα τὸν Ποιητή.
―Ζώντας στὴν Κέρκυρα, μοῦ ἀπάντησε, εἶχα πιὸ κοντά μου τὸ Σούλι καὶ τὴ Χειμάρα καὶ τὰ Γιάννενα κι ἔνιωθα πιὸ βαθιὰ τὴ σκλαβιά τους. Τὰ βάσανα αὐτοῦ τοῦ τόπου ἀπὸ τὸν Ἀλὴ πασὰ συγκινοῦσαν βαθύτερα τὴν καρδιά μου· καὶ τὰ τραγούδια γιὰ τὸν Μπότσαρη καὶ τὸν Κατσαντώνη νανούριζαν ἀδιάκοπα τὴν ψυχή μου. Θὰ σὲ ὁδηγήσω νὰ δοῦμε μαζὶ τὰ Γιάννενα, γιὰ νὰ ἐξηγήσης καὶ μόνος σου τὴν προτίμησή μου. 
Καὶ βγήκαμε μαζὶ στὴ φεγγαροφώτιστη πολιτεία, ποὺ κοιμόταν ἥσυχη καὶ ἀμέριμνη, λυτρωμένη πιὰ ἀπὸ τὸν ἐφιάλτη τῆς σκλαβιᾶς.
―Σὰν Ρουμελιώτης, ἐσύ, μοῦ λέει ὁ Ποιητής, θὰ ξέρης τὸ τραγούδι, ποὺ ἀρχίζει μ’ αὐτὰ τὰ λόγια:
Ἐψὲς ἤμουν στὰ Γιάννενα, ψηλὰ στὴ Λιθαρίτσα.
Νά, αὐτὴ εἶναι ἡ Λιθαρίτσα.
Βρεθήκαμε σὲ μιὰ μικρὴ πλατεία, ποὺ ἦταν ὁλόκληρος ἐξώστης γιὰ τὴν πόλη. Ὑπέροχο ἦταν τὸ θέαμα, ποὺ ἁπλώθηκε τότε μπροστά μας. Ὁλόγυρά μας, ἀριὰ καὶ δεντροστόλιστα, ἡσύχαζαν τὰ Γιαννιώτικα σπίτια μὲ τὶς 22 χιλιάδες κατοίκους. Κάτω ἡ λίμνη ἀγκάλιαζε τὸ κατάφυτο, ξακουσμένο νησί. Ἀπέναντι ὑψωνόταν, ψηλὸ κι ὁλόγυμνο, τὸ Μιτσικέλι, προστατεύοντας στοργικὰ τὴν πόλη ἀπὸ τὸ Θεσσαλικὸ βοριά. Καὶ μπροστά μας, βαρὺ κι ἐπιβλητικό, ἀκουμποῦσε στὴ λίμνη τὸ Κάστρο, τὸ ξακουσμένο Κάστρο, ποὺ πέρασε ὅλη τὴ ζωή του ὁ Ἀλής. Μέσα στὴ σιγαλιὰ τῆς νύχτας καὶ στὸ ἀχνὸ φῶς τοῦ φεγγαριοῦ, μᾶς φάνηκε πὼς περιπλανιόταν, ἀνάμεσα στὰ συντρίμμια τοῦ Κάστρου, ἡ ἀνήσυχη σκιὰ τοῦ Ἀλή.
Καμάρωσε ὥρα πολλὴ τὰ δυὸ τζαμιά, ποὺ ὑψώνονται δεξιὰ κι ἀριστερὰ στὸ σιδηρόφραχτο τάφο, ποὺ δέχτηκε τὸ ἀκέφαλο πτῶμα του. Σεργιάνισε χαιρέκακα τὰ σκοτεινὰ μπουντρούμια, ποὺ χρόνια καὶ χρόνια εἶχε κλείσει τὰ καλύτερα παλληκάρια τῆς Ρούμελης. Πλησίασε χαρούμενος στὴ σπηλιά, ποὺ κρεουργήθηκε ὁ Δεσπότης τῶν Τρικάλων Διονύσιος, σὰν ἔκανε τὴν ἀποτυχημένη ἐπανάσταση τοῦ 1612. Ἔριξε ἀστραφτερὴ ματιὰ στὴ λίμνη, ποὺ δέχτηκε τὸ σῶμα τῆς κυρα - Φροσύνης καὶ τόσων ἄλλων Ἑλληνίδων παρθένων. Στὸ τέλος γύρισε μὲ ἀγωνία ὥρα πολλὴ ἐδῶ κι ἐκεῖ, τοῦ κάκου ἀναζητώντας τὰ ἐξαφανισμένα ἐρείπια τοῦ πυρπολημένου παλατιοῦ του· καὶ δὲ βρῆκε ἀπ’ αὐτὰ οὔτε πέτρα ἀπάνω στὴν πέτρα. Καὶ τραβώντας μὲ λύσσα τὴν πυκνὴ γενειάδα του, χάθηκε σὲ μιὰ σκοτεινὴ τρύπα τοῦ Κάστρου.
Περάσαμε ὕστερα μὲ μιὰ βάρκα τὴ λίμνη καὶ βγήκαμε στὸ νησί. Τρία παλιὰ μοναστήρια, κάτω ἀπὸ αἰωνόβια πλατάνια, ξεχώριζαν ἀπὸ τ’ ἄλλα σπιτάκια τοῦ νησιοῦ. Σώζονται σ’ ὅλα θαυμάσιες τοιχογραφίες. Στὸ παλιότερο μάλιστα, τοῦ Ἁγίου Νικολάου, χτισμένο στὰ 1190, εἴδαμε κάτι σπάνιο. Ἑπτὰ ἀρχαῖοι Ἕλληνες σοφοὶ (Θουκυδίδης, Σωκράτης, Ἀριστοτέλης κ. ἄ.) ἦταν ζωγραφισμένοι στὴ σειρὰ καὶ ἐλατρεύοντο σὰν Ἅγιοι.
―Μόνο ἐδῶ, θαρρῶ, εἶπε ὁ Ποιητής, σκέφτηκαν νὰ λατρέψουν τοὺς ἀρχαίους σοφούς· κι ἔκαναν πολὺ σωστά, γιατὶ κι ἐκεῖνοι βασάνισαν τὸ νοῦ τους, γιὰ νὰ βροῦν τί εἶναι ἀληθινὸ καὶ χρήσιμο στὸν κόσμο. Ὁ Σωκράτης μάλιστα πλήρωσε μὲ τὴ ζωή του τὸ κήρυγμά του. Ἦταν, σὰ νὰ ποῦμε, ἕνας ἄλλος πρόδρομος τοῦ Χριστοῦ.
Δίπλα στὸ ἕνα μοναστήρι ἦταν ἕνα παλιὸ διώροφο σπιτάκι· μέσα σ’ αὐτὸ τιμωρήθηκε ὁ Ἀλὴς γιὰ ὅλες τὶς ἁμαρτίες του. Ὁ Σουλτάνος εἶχε στείλει πιστοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ τοῦ φέρουν τὸ κεφάλι τοῦ ἀποστάτη. Ἐκεῖνοι τὸν γέλασαν, νἄρθη στὸ νησί, γιατὶ στὴν πόλη ἦταν ἀδύνατο νὰ τοῦ ἐπιτεθοῦν. Ἐκεῖ ὅμως ὁ Ἀλὴς κατάλαβε τὴν ἀπάτη κι ἔτρεξε νὰ τρυπώση στὸ σπιτάκι αὐτό. Οἱ ἀξιωματικοὶ μὴ μπορώντας νὰ πλησιάσουν τὴ σφαλισμένη πόρτα, μπῆκαν στὸ ὑπόγειο κι ἀπὸ κεῖ μπόρεσαν νὰ πυροβολήσουν καὶ νὰ τὸν ξεκάνουν. Κι ἐπῆγαν στὸ Σουλτάνο τὸ κεφάλι, ποὺ ζήτησε. Σώζεται ἀκόμα τὸ σαθρὸ πάτωμα τοῦ σπιτιοῦ καὶ ξεχωρίζει σ’ αὐτὸ ἡ τρύπα ποὺ σχηματίστηκε ἀπὸ τὴ φονικὴ σφαίρα.
Τώρα ἀπόλυτη σιγὴ βασιλεύει ἐκεῖ γύρω καὶ μόνο ἕνας θεόρατος πλάτανος στὴν αὐλὴ τοῦ σπιτιοῦ ἀπομένει θεατὴς καὶ μάρτυρας τῆς φοβερῆς σκηνῆς. Προχωρήσαμε στὴν κορφὴ τοῦ νησιοῦ, δίπλα στὸ ἐκκλησάκι τοῦ προφήτη Ἠλία. Τὸ φεγγάρι μεσουρανοῦσε πιά, σκορπίζοντας παντοῦ τὸ ἀχνόξανθο φῶς του. Ὁ Ποιητὴς γύρισε ὁλόγυρα τὴ θεία ματιά του κι ἐγὼ τὴν ἀκολουθοῦσα.
―Μὲ ρώτησες γιατί προτίμησα νὰ πολεμήσω στὴν Ἤπειρο, μοῦ εἶπε. Ὅλα ὅσα εἶδες μὲ τραβοῦσαν ἐδῶ. Βλέπεις ἐκεῖ πέρα τὸ καμπαναριὸ τῆς Μητροπόλεως; Δίπλα εἶναι ὁ τάφος τοῦ Νεομάρτυρα Γεωργίου, ποὺ ἅγιασε στὰ 1838. Πιὸ ἀπάνω εἶναι τὸ σπίτι τοῦ Τσακάλωφ, διατηρημένο ὅπως ἦταν στὸν καιρό του. Ὅλα ἐδῶ γύρω εἶναι Ἑλληνικά. Κι οἱ Τοῦρκοι ἀκόμα κι οἱ Ἑβραῖοι, μόνο ἑλληνικὰ μιλοῦσαν. Πῶς λοιπὸν μποροῦσα νὰ νιώθω τὰ Γιάννενα σκλαβωμένα;
Κι ἐξακολούθησε:
―Τὰ κανόνια τοῦ Μπιζανιοῦ ἐμπόδιζαν τὴν προέλαση τοῦ στρατοῦ μας.Τὸν εἶχαν καρφώσει στοὺς βράχους τῆς Μανωλιάσας. Ἐμεῖς οἱ Γαριβαλδινοί, περνώντας ἀπὸ τὴ Θεσσαλία καὶ κατεβαίνοντας ἀπὸ τὸ Δρίσκο, ἐλπίζαμε νὰ μποῦμε πρῶτοι στὰ Γιάννενα.
Καὶ μοῦ ἔδειξε μὲ καμάρι τὸ λόφο τοῦ Δρίσκου, ποὺ ποτίστηκε μὲ τὸ αἷμα τόσων παλληκαριῶν.
―Ἀλλὰ τὰ κανόνια τῆς Καστρίτσας, εξακολούθησε ὁ Ποιητής, δὲ μᾶς ἄφησαν νὰ πετύχωμε τὸ σκοπό μας. Κι ἔτσι δὲν μπήκαμε πρῶτοι στὰ Γιάννενα.
Ἦταν ἡ μόνη στιγμή, ποὺ εἶδα πονεμένο τὸν Ποιητή.
Καὶ γιὰ νὰ μὴ φανῶ πὼς εἶδα τὴ συγκίνησή του, γύρισα τὴ ματιά μου στ’ ἀσημωμένα νερὰ τῆς λίμνης. Μὰ σὰν ξαναγύρισα νὰ δῶ τὸ σύντροφό μου, δὲν ἦταν πιὰ κοντά μου ὁ Ποιητής.
Καὶ τὸ γλυκό μου ὄνειρο τελείωσε...

Δημ. Κοντογιάννης

(Ν. ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Δ. ΚΟΝΤΟΓΙΑΝΝΗ Γ. ΚΑΛΑΜΑΤΙΑΝΟΥ — Θ. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ Θ. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΥ, ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΟΝ Ἕκτης Δημοτικοῦ, ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ,ΑΘΗΝΑΙ 1952, σελ.157-165)

Το κείμενο μάς έστειλε ο φιλόλογος-καθηγητής κος Λεωνίδας Πυργάρης και τον ευχαριστούμε πολύ!